BM’nin organizasyonuyla gerçekleşen Climate Summit 2025’e katılan Türkiye, yeni Ulusal Katkı Beyanı (NDC) açıkladı. Türkiye 2035 yılı için 643 milyon ton seragazı emisyon hedefi olduğunu belirtti, yani dolaylı olarak 2023 baz yılına göre emisyonlarını %16 oranında artıracağını söylemiş oldu.

Bu durumun altında; ekonomik büyüme baskısı, fosil yakıtlarının çıkarılması ve işletiminde güçlü çıkar gruplarının ilişkileri, yenilenebilir enerji hedeflerinde sınırlı taahhütlerde bulunulması ve uluslararası bağlayıcılığın zayıf olması gibi nedenler yatıyor olabilir.

Tablo bir yanıyla çok karamsar gözükse de bir yanıyla da okları önümüzdeki fırsatlara çeviriyor. Çevre hareketleri, yerel yönetimler, politika merkezleri, iklim aktivistleri ve sivil toplum örgütleri; Türkiye’nin iklim taahhütleri üzerine kamuoyu baskısı kurulabilir ve yenilenebilir enerji talebini güçlendirilebilir.

Bizim cephemizden “İklim için eylemi zorlayacak ve yenilenebilir enerji talebini yükseltecek” olası fırsatları göstermek istiyoruz.

1. Toplumsal Baskı ve Katılım

Yerel kampanyalar & halk hareketleri: Kent ölçeğinde belediyeler aracılığı ile “karbon nötr şehir” kampanyaları, mahalle toplantıları, sürdürülebilir ulaşımın gündemde tutulması ve yerel enerji kooperatiflerinin yaygınlaştırılması önemli duruyor.

Hedef gruplara odaklı iletişim: Yüksek emisyonlu sektörlerde çalışanlar, enerji maliyetlerinden etkilenen kesimler gibi gruplara özel iletişim stratejileri geliştirilebilir.

Şeffaflık talepleri & izleme platformları: NDC uygulamalarının ilerlemesini izleyen sivil toplum veri platformları oluşturulabilir ve buradan kamusal bilgilendirme raporları yayınlanabilir.

Etkili medya & hikâye anlatımı: Gerçek insan hikâyeleri, iklimin etkileri ve yenilenebilir çözümlerle somut kazanımlar gösterilerek kamuoyu mobilizasyonu sağlanabilir.

2. Finansal ve Ekonomik Teşvik Mekanizmaları

Uluslararası iklim finansmanı & ikili yardımlar: GCF (Green Climate Fund), Avrupa Kalkınma Bankası ve benzeri kurumlarla ortak projeler geliştirilerek hibeler ve düşük faizli krediler çekilebilir.

Enerji sektöründe piyasa içi teşvikler: Yenilenebilir enerji üreticilerine sabit alım garantisi sağlanabilir. Yeşil sertifika sistemleri yaygınlaştırılabilir ve karbon vergisi geliri ile destek mekanizmaları devreye girebilir.

Risk paylaşım modelleri: Özel sektörle kamu arasında ortak girişimler, garantili alım modelleri, sigorta destekleri ile yatırım riski azaltılabilir.

KOBİ ve hane halkı düzeyinde mikrofinans örneği krediler: Güneş paneli, ısı pompası, enerji verimliliği yatırımları için düşük faizli mikro kredi mekanizmaları kurulabilir.

3. Stratejik Koalisyon Kurma & Çok Aktörlü Yaklaşım

Sektör birlikleri ile iş birliği: Sanayi, inşaat, enerji sektörü dernekleri ile birlikte “temiz dönüşüm yol haritaları” geliştirilebilir.

Akademi, düşünce kuruluşları, STK ortaklığı: Teknik analizler, senaryo çalışmaları ve politika önerileri için disiplinlerarası ortak projeler yürütülebilir.

Uluslararası ağlara katılım & prestij projeleri: Avrupa’dan ya da globalden yerel yönetimler ağlarına katılmak, iklim liderliği imajı oluşturabilir.

Finansal kurumlarla diyalog: Bankalar, sigorta şirketleri ve yatırım fonlarına “iklim riskleri ve fırsat bilinci” dayatılması için lobi ve kamu baskısı yaratılabilir.

Sonuç

Türkiye’nin yeni NDC’si, emisyon azaltımı yerine artış öngörüyor olabilir. Ancak bu tablo, harekete geçmek için bizce çok daha güçlü bir gerekçe sunuyor. Çünkü geleceği belirleyecek olan yalnızca resmi hedefler değil, aynı zamanda toplumun örgütlenme biçimi ve finansal yönlendirmeler olacak.

Bugün elimizde iki güçlü araç var: toplumsal baskı ve finansal fırsatlar. Yerelde büyüyen enerji kooperatifleri, gençlerin iklim hareketleri, şeffaflık talepleri ve iklim finansmanına açılan uluslararası kanallar Türkiye’nin enerji dönüşümünü hızlandırabilir.

Yol uzun ancak, aynı zamanda net: Fosil bağımlılığını sürdürmek yerine, güneşin, rüzgârın ve dayanışmanın gücüyle yeni bir enerji geleceği kurmak mümkün. Biz, her bireyin, her topluluğun ve her kurumun bu dönüşümün bir parçası olma potansiyeli taşıdığını düşünüyoruz.

İklim değişikliğiyle mücadele artık ertelenemez bir zorunluluk. Enerji, tarım, sanayi ve ulaşım gibi temel sektörler köklü bir dönüşüm sürecine giriyor. Ama asıl kritik soru şu: Bu dönüşüm sadece karbonu mu azaltacak, yoksa toplumsal adaleti de beraberinde mi getirecek?

Adil Geçiş Nedir?

Adil geçiş, iklim politikalarının sadece emisyonları azaltmaya odaklanmaması; aynı zamanda çalışanların, yerel halkın ve kırılgan grupların haklarını koruyarak yürütülmesi demek.
“Adil geçiş” kavramı tam da burada devreye giriyor. Yani iklim politikalarının, dönüşümün yükünü en fazla taşıyan kesimleri geride bırakmadan uygulanması gerekiyor.

Türkiye’de Adil Geçişin En Kırılgan Grupları

Fosil yakıt sektöründeki işçiler
Zonguldaklı bir kömür işçisinin kaygısı çok açık, eğer maden kapanırsa geçim kaynağını nasıl sürdürecek? Bu nedenle sosyal koruma ağları ve yeniden eğitim programları kritik bir role sahip görünüyor.

Küçük ölçekli çiftçiler ve tarım işçileri
Örneğin Şanlıurfa’da yağışsız geçen bir sezon, bir aile çiftliğini tamamen borç altında bırakabiliyor. Mevsimlik tarım işçileri ise çoğu zaman güvencesiz ve sosyal korumasız çalışıyor.

Düşük gelirli kent nüfusu
İzmir, Ankara gibi metropollerin kenar mahallelerinde yaşayan bir aile için enerji faturaları, iklim politikalarının görünmeyen yükü olabiliyor. Enerji yoksulluğu, adil geçişin en önemli sınavlarından birisi olarak görülüyor.

Kadınlar
Tarımda ve bakım emeğinde zaten görünmez yük taşıyan kadınlar, ekonomik dönüşümde geride bırakılma riskiyle karşı karşıya. Kadınların karar alma mekanizmalarında yer alması hem adil geçişin anahtarı hem de eşitsizliklerle mücadele için fırsat olarak duruyor.

Gençler
Birçok genç “yeşil işlere” girmek istiyor, ancak eğitim fırsatları sınırlı. Bu yüzden adil geçiş, aynı zamanda eğitim ve istihdam politikalarının yeniden düşünülmesi demek.

Göçmenler ve mevsimlik işçiler
Ne barınma ne de sosyal güvenceye erişimleri var. Dönüşüm politikaları bu grupları yok sayarsa eşitsizlik daha da derinleşir. Sosyal kriz olarak ele alınmalı ve çözüm politikası geliştirilmeli.

Yaşlılar ve engelliler
Artan sıcak dalgaları ve afetler bu grupları doğrudan etkiliyor. Erişilebilir ve kapsayıcı çözümler üretilmedikçe adalet sağlanmış sayılmaz.

Türkiye’de Öncelikler

1️⃣ İşgücü dönüşümü

• Enerji ve tarımda çalışan milyonlarca insan, dönüşümün merkezinde.

• Kaynak: DİSK – Sendikalar ve Adil Geçiş Raporu (2024) → İşçilerin sosyal koruma ve yeniden beceri programları ihtiyacına vurgu yapıyor.
  
  

2️⃣ Yerel halkın katılımı

• Kömür bölgeleri (Yatağan, Çan gibi) dönüşümden en çok etkilenecek yerler.

• Kaynak: İstanbul Politikalar Merkezi – Yatağan & Çan Vaka Çalışması (2024) → Yerel halk sürece dahil edilmezse “adil geçiş” kâğıt üzerinde kalıyor.
  
  

3️⃣ Finansman

• ETS gelirleri, uluslararası fonlar, kamu kaynakları… Önemli olan bu kaynakların adil dağılımı.

• Kaynak: iklimeuyum.org – İklim Finansmanı Mekanizmaları → Türkiye’nin fon erişiminde teknik kapasite eksikleri var.
  
  

Avrupa’dan Örnekler

• AB Adil Geçiş Mekanizması (Just Transition Mechanism, 2020–2027)
  55 milyar € bütçe → kömür bölgelerine yatırım, işçilerin yeni işlere hazırlanması süreci işliyor.
  

• Polonya: Kömürden çıkış sürecinde AB fonlarıyla işçilere yeniden eğitim programları planlanıyor.
  

• İspanya: Kömür madenlerinin kapatılmasıyla birlikte işçilere doğrudan gelir desteği ve erken emeklilik paketleri sağlandı.
  

• Almanya: 2038’e kadar kömürden çıkış için 40 milyar € destek paketi, özellikle yerel kalkınma ve yeni istihdam alanlarına yatırım.
  

Sonuç olarak;

Türkiye için adil geçişin üç temel ayağı var:

• İşgücü dönüşümü (yeniden eğitim, sosyal koruma),

• Finansmanın adil kullanımı,

• Yerel halkın karar süreçlerine katılımı.

Avrupa deneyimi bize şunu gösteriyor: Fonlar, politika planları ve iş gücü desteği bir arada olmazsa geçiş adil olmuyor.

Türkiye’nin de şansı var: yeni İklim Kanunu (2025) adil geçişi artık resmi bir ilke olarak tanımlıyor. Bundan sonrası uygulama kapasitemize bağlı o yüzden çözüm odaklı politika mekanizmalarının devreye hızlıca girmesi gerekiyor.

Sence Türkiye, Avrupa’daki gibi güçlü bir “adil geçiş fonu” kurmalı mı?

#AdilGeçiş #İklimUyumu #YeşilDönüşüm #Türkiye

Subscribe now

İklim krizi, yalnızca doğayı değil, ekonomiden kent yaşamına, sağlıktan adalete kadar tüm hayatı etkileyen bir gerçeklik olarak gündemimizde bir şekilde yer almaya başladı. Bu gündem kendisini, toplumun farklı katmanlarını farklı şekilde etkileyerek gösteriyor. Bazılarımız uzak durmaya çalışırken, bazılarımız da bu umutsuzlukla mücadele için eyleme geçmek istiyor. Türkiye’de bu alanda çalışan birçok sivil toplum kuruluşu (STK), bireylerin ve toplulukların iklim dostu çözümler üretmesine alan açıyor. Kimisi politika geliştirme süreçlerine katkı sunuyor, kimisi şehirlerin adil dönüşümüne odaklanıyor, kimisi ise ekonomiyi yeniden kurguluyor.

Siz de iklim eylemine dahil olmak istiyorsanız, farklı alanlarda çalışan aşağıdaki kuruluşlarıyla ve topluluklarla işbirliği yapabilir, gönüllü olabilir ya da projelerini destekleyebilirsiniz. Bu yüzden diğerlerine göre daha az gündem olan, ama önemli projeler üreten alternatif sivil toplum kuruluşlarını derledik. İyi okumalar dileriz.

Politika ve Araştırma Odaklı Kuruluşlar

İklim Değişikliği Politika ve Araştırma Derneği (İDPAD)

Türkiye’de iklim değişikliği alanında araştırmalar yaparak, karar vericiler ve kamuoyunu bilgilendirmeyi amaçlıyor. Özellikle iklim politikalarının uygulanabilirliği ve bilim temelli raporlamalarıyla öne çıkıyor.

Ankara - https://www.iklimdernegi.org/

Sürdürülebilir Ekonomi ve Finans Araştırmaları Derneği (SEFiA)

Enerji dönüşümü, finans ve ekonomi politikalarının iklim hedefleriyle uyumu üzerine çalışan bir düşünce kuruluşu. Fosil yakıt yatırımlarının risklerini, yenilenebilir enerji ve adil dönüşüm finansmanını gündeme taşıyor.

Ankara -https://sefia.org/

Regional Environmental Center (REC) Türkiye

Çevre ve iklim politikalarının uygulanmasını destekleyen bağımsız bir kuruluş. Yerel yönetimlere ve STK’lara kapasite geliştirme desteği sunuyor; Avrupa’daki deneyimlerle Türkiye’yi buluşturuyor.

Ankara - https://rec.org.tr/

İklim Adaleti Koalisyonu

İklim krizini sadece emisyonlar üzerinden değil; ekonomi-politik sistemin, ekosistemlerin, yaşam döngülerinin bütüncül bir analizini yaparak ele alıyor. Sivil toplum hareketleri arasında iletişimi artırmayı, birlikte kampanyalar yürütmeyi amaçlıyor.

iklimadaletikoalisyonu.org

Doğa ve Çevre Odaklı Kuruluşlar

Doğa Derneği

Biyolojik çeşitliliğin korunması ve doğa hakları için çalışan köklü bir kuruluş. Sulak alanların, kuşların ve doğal habitatların iklim krizine karşı korunması için bilimsel ve toplumsal projeler yürütüyor.

İzmir - https://dogadernegi.org/

Temiz Hava Hakkı Derneği (THHD)

Türkiye’nin farklı şehirlerindeki hava kalitesini ölçüyor, temiz hava hakkının bir insan hakkı olduğunu vurguluyor. İklim politikalarıyla bağlantılı olarak kömürden çıkış ve sağlıklı yaşam konularında savunuculuk yapıyor.

İstanbul - https://www.temizhavahakkidernegi.org/

Kent ve Adalet Odaklı Kuruluşlar

Mekanda Adalet Derneği (MAD)

Şehirlerin iklim dostu dönüşümünü sosyal adalet perspektifiyle ele alıyor. Yeşil alanların korunması, ulaşım hakkı, afet dayanıklılığı gibi konularda kent hakkını savunuyor.

İstanbul - https://mekandaadalet.org/

Sosyal İklim Derneği

Gençler, kadınlar ve çocukların katılımıyla tabandan iklim adaleti hareketi yaratmayı amaçlıyor. Atölyeler, farkındalık çalışmaları ve yerel projelerle toplumsal iklim eylemini güçlendiriyor.

İzmir - https://sosyaliklim.org/

Alternatif Ekonomi ve Düşünce Odaklı Kuruluşlar

Yeşil Düşünce Derneği (YDD)

Yeşil siyaset, demokrasi, enerji dönüşümü ve sürdürülebilir yaşam üzerine düşünce üretimi yapıyor. Konferanslar, yayınlar ve kampanyalarla Türkiye’de yeşil düşünce hareketine katkı sunuyor.

İstanbul - https://www.yesildusunce.org/

Türetim Ekonomisi Derneği

Tüketim yerine “türetim” kavramını öne çıkararak, topluluk temelli ve ekolojik ekonomiyi savunuyor. Yerel üreticiyle tüketiciyi buluşturan projeler geliştiriyor.

İzmir - https://turetim.org/

Fridays For Future (Türkiye)

Küresel gençlik iklim hareketinin Türkiye ayağı. Okulların iklim grevleri, sosyal medya kampanyaları, kamu farkındalığı oluşturma, gençlerin sesini iklim politikalarına taşımayı hedefleyen eylemler düzenliyor.

@fridaysforfuture_tr / instagram

Sonuç

Türkiye’de sivil alanda iklim eyleminin farklı yönlerine odaklanan dernek ve toplulukları aşağıdaki gibi kategorize edebiliriz;

• Politika & Araştırma: İDPAD, SEFiA, REC, İklim Adaleti Koalisyonu

• Doğa & Çevre: Doğa Derneği, THHD

• Kent & Adalet: MAD, Sosyal İklim Derneği

• Alternatif Ekonomi & Düşünce: YDD, Türetim Ekonomisi Derneği, Friday’s For Future

İklim krizi çok boyutlu bir sorun. Siz de kendi ilgi alanınıza göre bu kuruluşlarla temas kurabilir, hem bireysel hem de toplumsal ölçekte değişimin parçası olabilirsiniz.

Giriş: Hikâyeyi Kim Yazar?

Her çağ, kendine özgü bir hikâye yazıyor. Taş Devri’nin hikâyesi dayanıklılıktı. Tarım toplumunun hikâyesi bereketti. Modern çağın hikâyesi ise ilerleme ve hâkimiyetti.

Konuyu Antroposen olarak ele aldığımızda ise bambaşka bir soruyla karşı karşıyayız: Hikâyeyi hâlâ biz mi yazıyoruz, yoksa doğa artık kendi kalemiyle mi konuşuyor? İklim değişikliği yalnızca ekolojik bir felaket değil; bizim kendi varoluş hikâyemizi yeniden düşünmeye zorlanışımızdır. Yani Antroposen, varoluşumuz açısından da bir kırılmanın kapısını aralıyor. Biz doğanın dışında değil, içindeyiz. Yani doğa edilgen bir fon değil; aktif, konuşuyor, tepki veriyor, yön değiştiriyor. Bugün yaşadığımız iklim kriziyle birlikte doğa, artık bir nesne değil, bir özne olarak tam karşımızda duruyor.

Biz ve İklim: Karşılıklı Aynalar

Biz iklimi değiştirirken, iklim de kültürümüzü, siyasetimizi ve hatta psikolojimizi dönüştürüyor. Tarımda kuraklık yalnızca ürün kaybı değil; geleceğe dair tasavvurumuzu da zayıflatıyor. Göç, yalnızca yer değiştirmek değil; kimliklerimizin yeniden yazılması anlamına geliyor. Ekonomik büyüme, yalnızca refah değil; dünya ile kurduğumuz ahlaki ilişkinin kırılma noktasıdır.

Antroposen bize bir ayna tutuyor: Biz kimiz ve kime dönüşüyoruz?

Çelişki: Prometheus’un Ateşi

Prometheus insanlığa ateşi verdiğinde, bu armağan hem yaratıcı hem yıkıcıydı. Antroposen de aynı ikiliği taşıyor. Biz teknolojiyle doğayı dönüştürdük, ama aynı teknolojiyle kendimizi kurtarmayı umuyoruz. Ekonomiyle güçlendik, ama aynı ekonomiyle ekosistemi çökerttik. Ulusal sınırlarla dünyayı böldük, ama iklim değişikliği bize sınırların yanılsama olduğunu hatırlatıyor.

Burada karşımıza çıkan felsefi soru şudur: Bizim özümüz yıkıcılık mı, yoksa onarıcılık mı?

Yeni Bir Hikâye: Etik Olarak Yeniden Kuruluş

Antroposen çağında yeni bir hikâye yazmak, yalnızca bilimsel değil, etik bir zorunluluk hali. Doğanın efendisi değil, onun bir parçası olduğumuzu özümsemek, onu konuşmak ve yaymak tüm canlılığa yapılacak en iyi fayda olabilir. Ekonomiyi yalnızca kâr üzerinden değil, gezegenin sağlığı üzerinden tanımlamak, kültürü yalnızca geçmişin hatırası değil, geleceğe açılan bir sorumluluk olarak düşünmek hepimizin yararına olur.

Heidegger’in “varlıkla birlikte düşünmek” çağrısı burada bize yankılanıyor. Antroposen, varlığımızı doğa ile birlikte yeniden düşünmemiz gerektiğini haykırıyor. Her birimiz, her toplum bu yeni hikâyeye kendi sesini eklediğinde hikâye bütünlenebilir. Anadolu’nun “toprak ana” bilgeliği, Uzakdoğu’nun “doğayla uyum” felsefesi ve Afrika’nın “topluluk ruhu” anlayışı bir araya geldiğinde hikâye kapsayıcılığı ve çoğulculuğuyla kendini bulur. Belki de Antroposen’in tek umudu, bu farklı düşünce geleneklerinin birleşerek gezegen ölçeğinde yeni bir etik yazmamızdır.

📌 İklimler Güzeldir Notu

Antroposen çağında mesele yalnızca iklim değildir. Mesele, bizim kendi varlığımızı nasıl tanımlayacağımızdır. Eğer yeni bir hikâye yazacaksak, bu hikâye öncelikle bizi onaran bir hikâye olmalıdır. Çünkü biz iyileştiğimizde, doğa da kendi yolunda akmaya devam edecektir.

Orta Asya bozkırlarında yüzyıllar boyunca yaşayan Türk boyları için doğa, bir arka plan değil; canlı bir rehberdi. Her nehrin bir ruhu, her taşın bir hikâyesi, her ağacın bir hafızası vardı. Gökyüzüne yönelen bakışlar, yalnızca bir dua değil; gök ile yer arasındaki bağın kabulüydü. Şamanlar ya da “kam”lar bu bağın sesine kulak vererek topluluklarının yolunu aydınlatırdı.

Bugün biz, doğayı yalnızca “kaynak” olarak tanımlayan modern bir dünyada yaşıyoruz. Su borulardan, elektrik prizlerden, yiyecek market raflarından geliyor gibi görünse de; bu yanılsama bizi, hayatımızı mümkün kılan döngülerden koparıyor. Oysa eski Türklerin öğretileri, doğanın bir “nesne” değil, bir “özne” olduğunu hatırlatıyor.

Ateşin Hafızası: Birlik ve Hikâye

Şaman inancında ateş, yalnızca bir ısınma kaynağı değil; topluluğun ruhunu bir arada tutan kutsal bir varlıktı. Ateşe saygısızlık, atalara saygısızlık demekti. Kam davullarının başında yakılan ateşler, gökle yer arasında mesaj taşıyan birer elçiydi.

Bugünün dünyasında ateşin yerini ekran ışıkları aldı. Ancak bu eski bilgelik, hikâyelerimizi paylaşmanın, bir arada olmanın ve topluluk bağlarını yeniden örmenin önemini hatırlatıyor. Doğaya dönüş yolculuğu belki de önce birbirimize bakmakla başlar.

Suyun Ruhu: Şükran Dili

Orta Asya şamanları için su, yaşamın kutsal taşıyıcısıydı. Her gölün, her nehrin bir ruhu olduğuna inanılır, suya kötü söz söylenmezdi. Bu yaklaşım yalnızca bir inanç değil; ekolojik bir farkındalığın göstergesiydi.

Bugün kuruyan göller, çekilen nehirler, iklim krizinin sessiz çığlıkları. Şamanların suya bakışı, bize tüketmek yerine şükretmeyi, kirletmek yerine korumayı öğretiyor. Bir damla suyun bile taşıdığı değeri fark etmek, modern çevre hareketlerinin özünü oluşturan ruhsal bir uyanıştır.

Ağacın Bilgeliği: Köklenmek

Bozkır kültüründe ağaçlar, yalnızca gölge değil; göğün direkleri, ataların simgesiydi. Özellikle “kayın ağacı”, gökyüzü ile yeryüzü arasındaki köprüyü temsil ederdi. Kamlar ritüellerde ağacın etrafında dönerek evrenin merkezine bir yolculuk yapardı.

Bugün şehirlerde ağaçlar beton arasında bir dekor gibi görülüyor. Oysa bu bakış açısı bize, doğayla hayranlık ilişkisi kurmaktan öte, onunla bağ kurmayı öğretiyor. Bir ağacın gövdesine yaslanmak, köklerimizin de bu toprakların bir parçası olduğunu hatırlatır.

Modern Dünyada Şamanik İlham

Şaman öğretileri, doğayı romantize etmekten çok, insanı doğanın bir parçası olarak yeniden konumlandırıyor. Bugün şehir yaşamı, teknoloji ve hız arasında doğayla bağımızı kaybetmiş olsak da bu bilgelik bize küçük ritüellerle dönüşün mümkün olduğunu söylüyor:

• Sabah ilk ışıkta gökyüzüne bakmak.

• Su içerken teşekkür etmek.

• Bir ağacın altına oturup sadece nefes almak.

• Haftada bir günü ekrana değil, gökyüzüne ayırmak.

Bu basit pratikler, evrenle uyumun kapısını aralayan güçlü hatırlatmalar.

Toprağın Diline Kulak Vermek

Bozkırın sessiz bilgesi kamlar için toprak, bir öğretmendi. Göçebe topluluklar toprağın verdiği işaretlere göre hareket eder, onun ritmiyle yaşardı. Biz de bugün toprağın dilini yeniden öğrenebiliriz. Bu dönüşüm büyük devrimlerle değil; küçük farkındalıklarla başlar: Bir kuşun kanat sesini duymak, yağmurun kokusunu fark etmek, ellerimizi toprağa sürmek…

Doğayla ilişkimizi dönüştürmek, bakış açımızı değiştirmekle mümkün. Ve belki de şamanların binlerce yıl öncesinden getirdiği en değerli ders şudur: Doğa bizden ayrı değil, biz onun yankısıyız.

Subscribe now

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Temmuz ayında kabul edilen ve Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Kanunu değişiklikleri, özellikle zeytinliklerin ve doğal alanların madenciliğe açılmasının önünü açtığı gerekçesiyle tartışmalara neden oldu. Ankara’da günlerce nöbet tutan köylüler ve çevre örgütleri, yasanın iptali için günlerce mücadele etti.

En çok tepki çeken düzenleme olan 11. madde, elektrik üretimi için yapılan madencilik faaliyetlerinin “doğayla uyumlu” olduğu gerekçesiyle zeytinlik alanlarda da yürütülebilmesine izin veriyor.

Yasa Neleri Değiştiriyor?

18 Temmuz tarihinde kabul edilen Maden Kanunu değişiklikleri, madencilik faaliyetleri ve izin süreçlerinde kapsamlı yenilikler getiriyor. Yasanın en dikkat çeken düzenlemelerinden biri, elektrik üretimi amacıyla yapılan madencilik faaliyetlerinin “doğayla uyumlu” olduğu gerekçesiyle zeytinlik alanlarda da yürütülebilmesine olanak tanıması. Bu madde, çevre örgütlerinin en çok tepki gösterdiği değişiklik olarak öne çıkıyor.

Yeni düzenleme ile Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci tamamlanmadan ruhsat ve izinlerin verilmesi mümkün hale geliyor. Ayrıca, kurumların ÇED sürecinde görüş bildirmemesi durumunda bu sessizlik “olumlu yanıt” olarak kabul edilecek. Bu durum, süreçlerin hızlanmasını hedeflerken çevre denetiminin zayıflayacağı eleştirilerine neden oluyor.

Yasa, stratejik madenler için orman, mera ve koruma alanlarında acele kamulaştırmanın da önünü açıyor. Böylece kritik öneme sahip maden ve enerji projeleri için izin süreçleri hızlandırılmış olacak.

Bir diğer düzenleme ise yetki değişiklikleri. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG), orman izinleri konusunda da yetkili hale gelirken, stratejik projelerle ilgili kararların Cumhurbaşkanı düzeyinde alınabilmesi sağlanıyor.

Son olarak, rehabilitasyon çalışmaları için yeni bir sistem getiriliyor. Madencilik faaliyetleri sonrasında yapılacak çevre uyum çalışmaları için gerekli bedeller ayrı hesaplanacak ve bu çalışmalar sırasında kullanılabilecek.

Ankara’daki Direniş: Köylüler “Zeytinime Dokunma” Dedi

Yasa görüşmeleri sırasında Muğla, Milas, Akbelen ve İkizköy’ den gelen köylüler, Ankara’da Meclis önünde ve Çevre Bakanlığı önünde günlerce nöbet tuttu. “Zeytinime Dokunma”, “Toprak Bizim, Karar Bizim” sloganları atan köylüler, yasa teklifinin geri çekilmesini talep etti.

Köylülerden Ayşe Demir, basına yaptığı açıklamada şunları söyledi:

“Biz burada yalnızca kendi toprağımız için değil, tüm Türkiye’nin ağacı, suyu, yaşamı için direndik. Bu yasa, çocuklarımızın geleceğini satmak demek.”

Toprağımızı Vermiyoruz Platformu adına basın açıklaması yapan Aslı Kahraman Eren, "Bu talan yasası köylerden şehirlere köylüleri göç etme zorunluluğunda bırakır" dedi.

Beş yıldır zeytinliklerinin maden yapılmasına karşı mücadele eden İkizköy Direniyor platformu, İkizköy Muhtarı Nejla Işık ve diğer köylüler Ankara'daki sağanak yağmura rağmen günlerce oturma eylemlerine devam etti.

TEMA Vakfı, "Suyumuz, toprağımız, zeytinimiz, ormanlarımız ve kültürel varlıklarımız, Cumhuriyet tarihinde hiç olmadığı kadar tehlike altında!" paylaşımı yaptı.

“KAHVALTIDA NE ALIRDINIZ: ZEYTİN Mİ? KÖMÜR MÜ?”

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde üç gün boyunca süren açlık grevi, zeytinliklerini maden projelerine karşı savunan köylülerin kararlı direnişine sahne oldu. Köylüler, üç gün boyunca yalnızca su içerek protestolarını sürdürdü. Aralarında 80 yaşındaki köylü kadınların da bulunduğu grup, zeytinliklerin korunması için yetkililere seslerini duyurmaya çalıştı.

Köylüler, maden faaliyetlerinin hem yaşam alanlarını hem de geçim kaynaklarını tehdit ettiğini vurgulayarak, “Toprağımız olmadan yaşayamayız” dedi. Ancak bu acı dolu direniş karşılığını bulmadı; talepler Meclis’te karşılık görmedi.

Açlık grevine katılan köylü kadınlardan biri, “Köylünün toprağını gasp et, işçinin her hakkını gasp et, şirketlerin cebi dolsun her şey bundan ibaret! Bu ülkenin köylüleri olarak 17 gündür sokakta yatıyoruz. Bu ülkenin topraklarını, geleceğini satmayın demek için! Sesimizi duyurmaya çalışmaktan vazgeçmeyeceğiz.” sözleriyle yaşadıkları çaresizliği dile getirdi.

Çevre örgütleri ve dayanışma grupları, köylülerin sesini duyurmak için destek çağrısında bulundu. Zeytinliklerin geleceğiyle ilgili tartışmalar ise devam ediyor.

Analiz: Bu Düzenleme Neden Kritik?

Maden kanunu değişiklikleri yalnızca bir enerji politikası değil; tarım, su, gıda güvenliği ve biyoçeşitliliği doğrudan etkileyecek bir karar olarak görülüyor. Çevre örgütleri ve köylüler, bu yasanın “doğayla birlikte yaşama hakkını” zedelediğini savunurken; hükümet “yatırım ve kalkınma” argümanıyla düzenlemeyi savunuyor. Önümüzdeki dönemde hem CHP’nin (Cumhuriyet Halk Partisi)yasadaki bazı maddelerin iptali için Anayasa Mahkemesi’ne başvurması hem de köylülerin ve çiftçilerin sahadaki direnişleri ile gündemde kalmaya devam edecek.

Bu analiz Sena Özgenel tarafından hazırlanmıştır.

Metin Erksan’ın 1963 yapımı unutulmaz filmi Susuz Yaz, Ege’nin bir köyünde suyun paylaşımı yüzünden patlak veren bir çatışmayı konu alıyordu. Su, o yıllarda sinema perdesinde toplumsal gerilimin bir metaforu iken, aradan geçen altmış yılda bir alegori olmaktan çıktı; bugünün Türkiye’sinde hem kentsel hem kırsal yaşamın en temel gerçeğine dönüştü. 2025 yazı, bu hikâyenin dramatik bir yeniden sahnelenişi gibi: kuruyan barajlar, tükenen göller ve tarım arazilerinde derinleşen çatlaklar artık yalnızca doğa olayları değil, bir ülkenin geleceğine dair uyarı niteliğinde.

Su Stresi Altında Bir Ülke

Türkiye bu yaz, son on yılların en şiddetli kuraklıklarından biriyle karşı karşıya. Ağustos ayında Tekirdağ’daki Naip Barajı tamamen kuruyarak %0 doluluk seviyesine indi; bu gelişme, yetkilileri tarımsal sulama için ayrılan suyu içme suyu kullanımına yönlendirmeye ve acil altyapı yatırımları başlatmaya zorladı. Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerine göre, Temmuz yağışları Marmara’da mevsim normallerinin %95 altında, ülke genelinde ise %71 daha az gerçekleşti. Ankara, İstanbul, İzmir ve Uşak gibi şehirlerde su kesintileri artık günlük rutinin bir parçası; bazı bölgelerde musluklardan yalnızca birkaç saatliğine su akıyor .

Haziran ve Temmuz aylarındaki rekor sıcak hava dalgaları, yalnızca içme suyunu değil, tarımsal üretimi ve ekosistemleri de zorladı. İzmir ve çevresinde çıkan büyük yangınlar 50 binden fazla insanın tahliyesine yol açtı; zeytinlikler ve ormanlar kül olurken, tarımsal sulamada kullanılan kaynakların tükenişi hızlandı. Türkiye, su krizini artık “yaklaşan bir tehdit” değil, içinde yaşadığı bir gerçeklik olarak deneyimliyor.

Görünmeyen Su Ayak İzi

Çoğumuz susuzluğu musluktan kesilen suyla, baraj fotoğraflarıyla ya da yangın haberleriyle fark ediyoruz. Oysa asıl tablo, “gizli su tüketimi” dediğimiz su ayak izi kavramında saklı. Su ayak izi, bir ürünün üretiminden soframıza veya dolabımıza gelene dek harcanan toplam su miktarını ifade ediyor.

• 1 kg pamuk üretmek için yaklaşık 10-11 ton su gerekiyor. Dolayısıyla satın aldığımız bir tişört, binlerce litre suyun görünmeyen izini taşıyor.

• 1 kg kırmızı etin su ayak izi yaklaşık 15 bin litre. Haftalık beslenme tercihlerimiz bile su kaynaklarımız üzerinde devasa bir etki bırakıyor.

• Kahve gibi tropikal ürünlerde tablo daha çarpıcı: Bir fincan kahve için ortalama 140 litre su harcanıyor.

Türkiye, su zengini bir ülke değil. Kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarı yaklaşık 1300 m³ ve bu değer, dünya ortalamasının oldukça altında. Uzmanlar, nüfus artışı ve iklim değişikliğinin etkisiyle bu miktarın 2030’a kadar “su fakirliği” seviyesine (1.000 m³) düşeceğini öngörüyor.

Çözüm Arayışı

Su krizine karşı verilen mücadele, yalnızca tasarruf çağrılarıyla sınırlı değil. Sorunun kökeni, tarımsal üretim biçimlerinden şehir altyapısına, hatta tüketim alışkanlıklarımıza kadar uzanıyor:

• Tarımda damla sulama ve yağmurlama sistemleri gibi verimli sulama tekniklerinin yaygınlaştırılması,

• Şehirlerde gri su kullanımını ve yağmur suyu hasadını teşvik eden altyapı yatırımları,

• Tüketimde yerel ve mevsimlik ürünlere yönelme,

• Tekstil ve moda sektöründe döngüsel ekonomi uygulamaları,

• Bireysel tercihlerde et tüketiminin azaltılması ve ürünlerin uzun süreli kullanımı,

Bu adımlar, yalnızca bireysel tasarruf değil, kolektif bir bilinç ve kültürel dönüşüm çağrısı niteliğinde.

Su Haritası: Türkiye’nin Kırılgan Su Ekosistemi

(Kaynak: Harita, Türkiye’nin akarsu ve göl sistemlerini gösteriyor. Meteoroloji ve DSİ raporlarına göre göllerin çoğunda son 20 yılda %30’a varan seviye kaybı gözlemlendi.)

Sonuç: Susuzluğun Hikâyesi Bugün Yazılıyor

Susuz Yaz filmindeki çatışma, bir köydeki suyun kaderi üzerineydi. Bugün bu hikâye ülke sınırlarını aşıyor; kentlerin, tarımın, ormanların ve kültürel mirasın ortak bir gerçeği haline geliyor. Suya değer vermek artık yalnızca doğayı korumak değil, yaşamın devamlılığı için bir zorunluluk.

Türkiye’de su krizi yalnızca kuruyan barajlarla sınırlı değil; soframızdaki buğdaydan gardırobumuzdaki pamuğa, ithalatla gelen “sanal su”dan sanayi kirliliğine uzanan bir zincir. Su ayak izi bilinci, bu zincirin görünmeyen halkalarını aydınlatarak geleceğe dair daha bilinçli kararlar alabilmemizi sağlıyor.

Bugün, bir tişörtü daha uzun süre giymek, yerel ürünleri tercih etmek, damla sulamayı desteklemek gibi attığımız küçük adımlar yarının kurak topraklarını yeşertmenin anahtarı olabilir.

Kadınlar, var oldukları günden bu yana yaşamla, dünyayla, toplumlarla ve daha birçok alanda mücadele ediyor. Bu mücadele, doğumdan ölüme kadar hiç durmaksızın sürüyor. Erkeklerin çoğu zaman doğal bir hak gibi elde ettiği şeylere kadınlar teker teker, savaşarak ve çabalayarak ulaşıyor. Tarihin tozlu sayfalarında önce “yaşamak” ve “nefes almak” için; ardından toplum içinde “var olabilmek” için mücadele ettiler. Çalışmak, para kazanmak, oy kullanmak, özgür olmak, yalnızca “kadınlığa” tanınan rollerden sıyrılmak… Tüm bu çaba, aslında cinsiyet fark etmeksizin insan olduğunu anlatabilmek içindi.

21. yüzyılda da değişmeyen bir gerçek var: Kadınlar hâlâ hem yaşamak hem de yaşatmak için direniyorlar. Hem kendilerini hem de en az kendileri kadar önem verdikleri doğayı yaşatmak için.

İklim krizi, yalnızca bilimsel raporlarla sınırlı bir mesele değil; toprağa, suya, gıdaya, yaşama ve en çok da insan onuruna dokunan bir adaletsizlik biçimi. Bu adaletsizlik dünya genelinde olduğu gibi Türkiye’de de en çok kadınları etkiliyor. Ancak kadınlar yalnızca etkilenmiyor; aynı zamanda direniyor, dönüştürüyor ve hem doğaya hem geleceğe umut oluyor.

Kadınların doğayla kurdukları güçlü bağ, üretim pratikleri ve toplumsal sorumlulukları nedeniyle onları iklim krizinin hem mağduru hem de öncüsü haline getiriyor.

Peki kadınlar doğa ve iklim için neler yapıyor? Kuraklığa dayanıklı yerel tohumları yaşatıyor, su kaynaklarını idare ediyor, kompost yapıyor, küçük ölçekli tarımı sürdürüyor. Kazdağları’nda altın madenine karşı doğa nöbetlerinde; Salda Gölü’nde, Munzur Vadisi’nde, Artvin’de baraj ve HES projelerine direnen köylü kadınlarda görüyoruz bunu. Suyun, vadinin, yaşamın hakkını savunan bu kadınlar, her zaman ön saflarda yer alıyor.

Tam da bu yüzden, kadınsız bir iklim mücadelesi eksik ve etkisizdir.

Türkiye’de son yılların en sembolik çevre mücadelelerinden biri olan Akbelen Ormanı direnişi, bunun en somut örneklerinden biri. Köylü bir kadın olan Nejla Işık, liman, termik santral ve maden şirketlerine karşı “toprağımı vermem” diyerek Türkiye kamuoyunun vicdanına kazındı. Verdiği mücadele sayesinde BBC’nin İlham Veren 100 Kadın listesine girdi.

Nejla Işık’ın her sabah orman girişinde tuttuğu nöbet yalnızca ağaçları korumakla ilgili değildi; aynı zamanda tarımı, suyu, gıdayı ve yaşam hakkını savunmaktı. Onun mücadelesi hepimize “kadının eliyle doğayı korumak mümkündür” mesajını verdi.

Bugün dünyanın ve Türkiye’nin dört bir yanında iklim adaleti için mücadele eden, suyun ve toprağın hakkını savunan bütün kadınlara ve insanlara büyük bir teşekkür borçluyuz. Çünkü bu mesele, yalnızca bir kişinin ya da bir grubun değil; bütün insanlığın ortak meselesi. Doğayı yaşatmak, yaşamı da yaşatmak demektir.

Bu yazı, İklim Cephesi:Kadınlar yayını kapsamında Sena Özgenel tarafından hazırlanmıştır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) 2 Temmuz’da kabul edilen ve aynı gün Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye’nin ilk iklim kanunu, sera gazı emisyonlarını azaltmayı ve iklim değişikliğine uyumu hedefliyor. Ancak çevre örgütleri ve muhalefet, yasanın doğayı değil sermayeyi koruduğunu savunuyor.

Türkiye’nin İklim Politikalarında Bir İlk

Türkiye, 2021 yılında Paris Anlaşması’nı onaylamış ve 2053 Net Sıfır Emisyon hedefini açıklamıştı. Ancak bu hedefe yönelik kapsamlı bir yasal düzenleme bugüne kadar bulunmuyordu. Yeni İklim Kanunu, bu boşluğu doldurmayı amaçlıyor.

Kanun; sera gazı emisyonlarının izlenmesi, emisyon ticaret sistemi kurulması, uyum faaliyetlerinin planlanması ve il bazında koordinasyon kurullarının oluşturulması gibi maddeler içeriyor. Her ilde vali başkanlığında “İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu” kurulacak ve yerel uyum politikaları bu kurullar aracılığıyla yürütülecek.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki, yasanın kabulünün ardından yaptığı açıklamada “2053 Net Sıfır Hedefimize giden yolda tarihi bir adım attık. Hem doğayı hem de ekonomiyi koruyan, yeşil büyümeyi destekleyen bir çerçeve oluşturduk,” dedi.

Muhalefet: “İklim Değil, Ticaret Yasası”

Muhalefet partileri, kanunun hazırlanma sürecinde sivil toplum ve bilim insanlarının yeterince dahil edilmediğini ve sermaye odaklı maddeler içerdiğini savundu.

CHP Mersin Milletvekili Ali Mahir Başarır:

“Gerçekten bir iklim kanununa ihtiyacımız var; ama üniversitelerin, çevre örgütlerinin, yerel yönetimlerin ortak aklıyla hazırlanmış bir yasaya. Bu sözde İklim Kanunu, sadece beş yandaş firmanın çıkarı için getiriliyor.”

Saadet Partisi Hatay Milletvekili Necmettin Çalışkan:

“Adı iklim, içeriği ticaret olan; orman yangınlarına, kuraklığa, zirai dona hiçbir çözüm sunmayan bu düzenlemeye red oyu verdik.”

Çevre Örgütlerinin Tepkisi: “Kaybeden İnsan ve Doğa”

TEMA Vakfı, Doğa Derneği ve Batı Karadeniz Çevre Gönüllüleri Platformu gibi örgütler yasanın temel eksikliklerine dikkat çekti.

Kömürden çıkış ve fosil yakıtlardan uzaklaşmaya dair bağlayıcı plan yok.

Biyoçeşitlilik, orman ve sulak alanların korunmasına yönelik hüküm bulunmuyor.

Emisyon ticareti sistemi kamu yararı gözetilmeden tasarlandı; kirleten şirketlerin “kirletme hakkı satın alabileceği” eleştirisi yapılıyor.

Sivil toplum ve bilim insanları, karar mekanizmalarında yer almıyor.

Batı Karadeniz Çevre Gönüllüleri Platformu avukatı Yakup Şekip Okumuşoğlu, “Bu yasa ile şirketlere fiilen kirletme hakkı tanınmış oldu. Parası olan firmalar, kirletmeyen şirketlerden hak satın alarak daha fazla emisyon salabilecek,” dedi.

Doğa Derneği sosyal medya üzerinden açıklama yaparak, kanunun niçin doğayı ve yaşamı korumadığını açık bir şekilde ortaya koydu:

“Kömürden çıkışa dair hiçbir bağlayıcı plan açıklamıyor.

Sera gazı salınımını azaltmaya yönelik zorlayıcı düzenlemeler getirilmiyor.

Biyolojik çeşitlilik ve ormanlar, tarım arazileri, sulak alanlar gibi yaşam alanlarının korunmasına dair bir hüküm yok.

Karbon ticaret sistemi kuruldu, ama kamu yararı tanımlanmadı.

Karbon piyasasına dair kararlar , sivil toplumun ve bilim insanlarının yer almadığı kurullar eliyle yürütülecek.

Paris Anlaşması ve Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi gibi uluslararası yükümlülüklerin gerektirdiği bilimsel, bütüncül ve bağlayıcı düzenlemeler yasada yer almıyor.

Gerçek bir dönüşüm için daha güçlü, daha adil ve daha şeffaf bir yasa gerekiyor.”

Yasanın İçeriğinde Neler Var?

2053 Net Sıfır Hedefi yasal çerçeveye alındı.

Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kuruluyor, karbon piyasası düzenlenecek.

İl İklim Değişikliği kurulları ile yerel uyum planları hazırlanacak.

Yeşil büyüme ve “sürdürülebilir kalkınma” kavramları öne çıkarılıyor.

Ancak fosil yakıtların aşamalı olarak terk edilmesi veya zorlayıcı emisyon azaltım hedefleri yer almıyor.

Uzmanlara göre yasa, Paris Anlaşması ve Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi gibi uluslararası yükümlülüklerle uyumlu değil. Ayrıca sera gazı azaltımı konusunda zorlayıcı düzenlemeler içermiyor.

İklim aktivistleri, adil geçiş planı, enerji dönüşümü, yerel toplulukların hakları ve şeffaflık mekanizmalarının eksikliğini eleştiriyor.

ANALİZ: Bu Yasa Neden Önemli?

Bu yasa, yalnızca teknik bir düzenleme değil; toprağımız, ağaçlarımız, suyumuz ve geleceğimiz açısından kritik bir öneme sahip. Soluduğumuz havadan soframıza gelen gıdaya kadar pek çok şey iklim krizinin tehdidi altında. Çevre örgütleri, yasanın doğayı korumak yerine ticari mekanizmaları öncelediğini ve bu durumun gelecek nesillerin yaşayacağı yeşil alanları tehlikeye atabileceğini belirtiyor. Uzmanlara göre, doğayla uyumlu bir yaşamın sürdürülebilmesi için yasa sürecinin daha şeffaf, katılımcı ve ekosistem odaklı olması gerekiyor.

Bundan sonra nasıl bir yol izlenecek?

TEMA Vakfı ve diğer çevre örgütleri, yasanın Anayasa Mahkemesi’ne taşınması gerektiğini belirtiyor. Önümüzdeki dönemde emisyon ticareti piyasasının nasıl şekilleneceği ve yerel kurulların e kadar etkin olacağı yakından izlenecek.

İklim krizinin etkileri yalnızca bugünü değil, geleceğimizi de şekillendiriyor. Çocuklara bu gerçekleri aktarmak ve onları doğayla uyumlu bir yaşam biçimine teşvik etmek ise hiç kolay değil. Çevre mühendisi, akademisyen ve çocuk kitabı yazarı Dr. Gökçe Kor Bıçakcı, bu zorluğu yaratıcılığıyla aşan isimlerden biri. “Ayliz İz Peşinde” adlı kitabında arılar üzerinden çevre farkındalığını ve iklim bilincini çocukların anlayabileceği bir dille anlatıyor. Hem akademik çalışmaları hem de edebiyat üretimiyle dikkat çeken Kor Bıçakcı ile çocuklara çevre bilinci kazandırmanın yollarını, iklim krizinin yarattığı sorunları, kadın bilim insanı olmayı ve birey olarak neler yapabileceğimizi konuştuk.

Öncelikle sizi tanıyalım, Gökçe Kor Bıçakcı kimdir?

Merhabalar, ben Gökçe Kor Bıçakcı. Çevre mühendisiyim, araştırmacı ve akademisyen olarak çalışmalarımı sürdürüyorum. Marmara Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü mezunuyum. Lisans eğitimim sırasında akademide ilerlemeye karar verdim, ek olarak makine mühendisliği yandal programını tamamladım. Daha sonra İstanbul Teknik Üniversitesi’nde Çevre Biyoteknolojisi alanında yüksek lisans eğitimine başladım. Bu süreçte üniversite bünyesinde akademisyen hocalarımın kurduğu bir araştırma ve geliştirme şirketinde çevre mühendisi olarak bir buçuk yıl çalıştım. Yüksek lisans eğitimimin son döneminde, İstanbul Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümünde araştırma görevlisi olarak göreve başladım. Yaklaşık yedi yıl kadar aynı bölümde araştırma görevlisi olarak çalışmaya devam ettim.

Master tezi çalışmamı atıksularda bulunan antibiyotiklerin giderimi üzerine tamamladım; farklı koşullarda, biyolojik bir sistemde, bakteriler kullanarak atıksuyu arıtmayı hedefledim. Doktora çalışmalarımda ise arıtma (atık) çamurlarına yöneldim. Atıksu arıtma tesislerinde oluşan bu çamurların içerdiği patojenler ve mikro kirleticiler (kozmetikler, ilaçlar, deterjanlar vb.) çevreye karıştığında toprağı, yer altı sularını ve hatta içme sularını kirletiyor ve dolaylı olarak da insan sağlığını etkiliyor. Bu kirleticilerin çamurdan ve topraktan eliminasyonu ve çevreye zarar vermeden bertaraf edilmesi üzerine çalışmalar yaptım.

Doktora eğitimim sırasında TÜBİTAK Yurtdışı Araştırma Bursu’yla bir yıl Kanada’da University of British Columbia’da çalışmalarıma devam ettim. Doktora eğitimimin ardından Avrupa Birliği’nin fon sağladığı Marie Skłodowska-Curie Doktora Sonrası Araştırma Bursunu almaya hak kazandım. Bu üç yıllık projenin; ilk iki yılını Kanada’da University of British Columbia’da, son yılını ise Boğaziçi Üniversitesi Çevre Bilimleri Enstitüsü’nde sürdürdüm. Araştırmalarım, farklı sınıf mikro kirleticilerin enerji verimli ve yenilikçi bir teknoloji ile arıtımı konusuna odaklanıyor. Uluslararası konferanslara çalışmalarımı diğer bilim insanlarıyla paylaşma şansı buldum. Ürettiğim bilimsel çıktılarını, hakemli dergilerde makale olarak yayımlamaya devam ediyorum. Bilimsel çalışmalarımın yanı sıra genç nesillerin doğa sevgisini ve çevre farkındalığını arttırmaya yönelik yazdığım “Ayliz İz Peşinde: Kayıp Arıların Sırrı” kitabıyla da farklı bir alanda üretmeye devam ediyorum.

Bir çevre mühendisi ve akademisyen olarak, çocuk kitabı yazma ilhamını nereden aldınız?

Bilime hizmet etmek elbette çok değerli. Ancak benim için en önemli dönüm noktalarından biri, Avrupa Birliği Marie Skłodowska-Curie projemin, bana çocuklara ulaşma fırsatı sunmasıydı. Bu proje sayesinde Türkiye’nin ve hatta Avrupa’nın farklı şehirlerindeki ilkokul, ortaokul ve lise öğrencileriyle buluştum. Hem yüz yüze atölyeler hem de çevrim içi söyleşiler gerçekleştirdim. Çocuklarla farklı eğlenceli deneyler yaptırarak; onların bilimi sevmesine ve daha çok anlamasına yardımcı olmaya çalıştım. İklim sorunları ve gezegenimiz için vazgeçilmez olan yenilenebilir biyoenerji hakkında da bilgi sahibi olmaları yönünde söyleşiler yaptım. Onların deneylere hevesle katılıp, bilimin nasıl işlediğini, kendilerinin deneyimleyerek görmelerini izlemek gerçekten çok keyifli. Hepsinin gözündeki o merak kıvılcımlarına tanık olmak paha biçilemez!

Geçtiğimiz yıllarda, Avrupa Birliği’nin Brüksel’de her yıl düzenlediği, “Science is Wonderful!”Bilim şenliğine katıldığımda da, farklı ülkelerden sayısız çocuk ve gençle tanışıp, birlikte eğlenceli bilim yapma fırsatım oldu.

Projem tamamlandığında, çocuklarla olan interaktif iletişimimi sürdürmek için, yeni bir yol ararken; bunun bir çocuk kitabıyla olması fikri bana çok sıcak geldi ve çok beklemeden ilk çocuk kitabımı kaleme aldım. Böylece bilimi ve nitelikle çocuk edebiyatını elimden geldiğince bir araya getirerek çocuklara çevre sorunlarını, onları sıkmadan, hikâyelerle anlatabileceğim bir hikâye serisi planladım. Bu serinin ilk kitabı olan “Ayliz İz Peşinde: Kayıp Arıların Sırrı” ile çocuklarda doğa sevgisini ve çevre farkındalığını arttırmayı hedefledim.

İlk kitabınızda arıları seçmenizin özel bir sebebi var mıydı?

Serinin ilk kitabında arı temasını seçmemin nedeni, 3-4 yıl kadar önce, sosyal medyada gördüğüm hem Türkiye hem de tüm dünyada gerçekleşen toplu arı ölümleriydi. Normalde dünya genelinde ya da Türkiye’de arı kolonilerinde yüzde 20 civarında ölüm oranı normal kabul ediliyor. Ancak bu ölümlerde oran yaklaşık yüzde 75’e kadar çıkmıştı; bu çok ciddi bir rakam. Çevre mühendisi ve bir doğa sever olarak, arıların sürdürülebilirlik ve gezegenimiz için ne kadar hayâti öneme sahip olduklarını biliyorum. İklim krizinin de tetiklediği bu durumun büyük bir felakete yol açabileceğini düşünerek, bu konuyu ele almak istedim.

Hedef kitle olarak, kitap 7-10 yaş çocuklarına, yani ilkokul ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencilerine hitap ediyor. Ama bu kitabın, sadece bu yaş grubu çocuklar için değil, aslında farklı birçok hedef kitleye de uygun olduğuna inanıyorum. Mesela, bu resimli hikâye kitabı, daha okumayı bilmeyen bir çocuğa, ebeveynleri eşliğinde, hep birlikte zaman geçirip, kitabı yorumlayacakları bir kapı aralıyor. Eminim ki birçok okul öncesi ve ilkokul öğretmeni bu kitabı sınıfta öğrencileri ile beraber keyifle okuyarak, kitap üzerinde düşüneceklerdir. Bence kitap, arılar hakkında daha fazla bilgi sahibi olmak isteyen herkes tarafından okunmalı ve sonra bireysel olarak “Arıların Geleceğini Korumak İçin” acaba ben ne yapabilirim diye düşünülmeli! O yüzden kitabı, çocuklarla birlikte yetişkinleri de çevre farkındalığı konusunda harekete geçirecek bir araç olarak görüyorum.

Arılar, tozlaşma ve döllenme için hayati öneme sahip. Bitki çiçeklerinin büyüyüp olgunlaşması ve böylece meyve ve sebzeye dönüşmesi büyük ölçüde arılar sayesinde oluyor. Yediğimiz her üç gıdadan neredeyse bir tanesi arılar sayesinde soframıza geliyor. Bir arı, nektar ve polen toplamak için bir çiçekten diğerine konarken aslında sadece kendi beslenme ihtiyacını karşılamıyor, bize de büyük bir katkı sunuyor. Tek bir arının dakikalar içinde çok sayıda çiçeğe konduğunu düşünürsek, bir gün boyunca milyonlarca tozlaşma işleminin gerçekleştiğini hayal etmek bile zor.

Elbette kuşlar, diğer böcekler ya da rüzgâr da tozlaşmaya katkıda bulunuyor, ancak arılar bu sürecin en kritik halkası. Bu yüzden çocuklara arıların ekosistem için önemini anlatmak, onların doğaya bakışını değiştirecek çok değerli bir adım.

Toplu arı ölümlerinin sebebi nedir? Nasıl engellenebilir?

Arıların popülasyonunun azalmasının en büyük nedenlerinden biri şehirleşme. Şehirler büyüdükçe, arıların yaşayabileceği doğal alanlar yok oluyor; bazen beslenebilecekleri bir çiçek bile bulamıyorlar. Yüksek binalar ve betonlaşma, arıların ekosistemdeki doğal döngüsünü bozuyor.

Bir diğer önemli sorun ise tarımda kullanılan pestisitler. Bu kimyasallar, toplu ya da bireysel arı ölümlerinin başlıca sebeplerinden biri. Daha az kimyasal içeren, doğa ve arı dostu tarım uygulamalarıyla bu ölümleri azaltmak mümkün.

Ayrıca iklim krizinin etkileri de arı popülasyonunu olumsuz etkiliyor. Aşırı sıcaklar, ani soğuklar ya da mevsimlerin kayması, bitkilerin çiçek açma zamanlarını değiştiriyor ve arıların beslenme döngüsünü bozuyor. Bu zincirleme etki, ekosistemin dengesini tehdit eden en önemli sorunlardan biri.

“BÜYÜK DEĞİŞİMLER, KÜÇÜK ADIMLARLA BAŞLAR”

Arı ölümlerini engellemek için aslında çok basit adımlar atabiliriz. Arıların bizden tek beklentisi, onların yaşayabilecekleri ve beslenebilecekleri doğal ortamları korumamız. Özellikle büyük şehirlerde bu zor olsa da, arı dostu peyzaj kavramı burada çok önem kazanıyor. Bahçelerde ya da balkonlarda arıların sevdiği yabani çiçekleri dikmek bile onlar için büyük bir katkı sağlıyor.

Arıların en çok tercih ettiği bitkilere örnek olarak civanperçemi, şakayık, ballıbaba, kadife çiçeği, böğürtlen, biberiye, melisa, limonotu, aynısefa, lavanta, kekik, adaçayı, karahindiba ve ekinezyayısayabiliriz. Bu bitkileri bahçelerimize ya da balkonlarımıza ektiğimizde, arılar için hem beslenme hem de barınma ortamı oluşturmuş oluruz. Üstelik bahçemizde sebze veya meyve yetiştiriyorsak, arıların artması tozlaşmayı artıracağı için ürünlerimizin verimini de yükseltecektir.

Ben her zaman şunu savunuyorum: Büyük değişimler küçük adımlarla başlar. Birkaç çiçek dikmek bile arıların yaşamını kolaylaştırmak ve ekosistemi korumak için önemli bir adım.

Arıların yaşamını desteklemek için diğer önemli adımlardan biri de, onlara barınabilecekleri ortamlar sunmak. Özellikle şehirlerde bu doğal alanlar çok azaldığı için, “arı evleri” dediğimiz yapıları oluşturmak çok faydalı oluyor. Arı evleri, özellikle yalnız yaşayan yerel arı türleri (soliter arılar gibi) için önemli; çünkü bu arılar bal arılarından farklı olarak koloni hâlinde değil, tek başına yaşıyorlar. Üstelik tozlaşmada bal arılarına kıyasla çok daha fazla etkililer.

Yapılmış/hazır arı evleri satın almak mümkün ama bence evde, çocuklarla birlikte geri dönüşüm malzemeleri kullanarak bir arı evi yapmak hem daha ekonomik hem de bir ileri dönüşüm örneği olarak farkındalık kazandırıcı. Konserve kutuları ya da sert plastik şişeler kullanarak bir arı evi tasarlayabilirler. Evde kullandığımız bitmiş karton ruloları ve artık kullanılmayan kâğıt torbaları kullanarak basit şekilde sayısız arı tünelleri yapılabilir. Bu tüneller arıların larva bırakabileceği güvenli alanlar yaratır. Böylece, hem çocuklar doğa dostu bir etkinlik yaparak bilinçlenir hem de arıların şehirlerde yaşayabilmesi için küçük ama etkili bir adım atmış oluruz. Bunları detaylı bir şekilde kitabımda da anlattım.

Hep duyduğumuz bal arılarının yanı sıra kitabınızda yalnız yaşayan arılara da yer vermişsiniz… Nedir bu arıların sırrı?

“Yalnız yaşayan arılar” ya da diğer adıyla marangoz veya duvar arıları (mesela mason bees) bal arılarından oldukça farklı türler. Koloni hâlinde yaşamıyorlar; tek başlarına yaşıyor ve çalışıyorlar. Günün çok erken saatlerinde işe koyulup, akşam geç saatlere kadar çalışabiliyorlar. Bal arılarına kıyasla gövdeleri daha büyük, daha az yoruluyorlar ve çok daha fazla çiçeğe ulaşıp tozlaşma sağlıyorlar.

Çocuklar genellikle arılardan korkuyor; çünkü sokmalarından çekiniyorlar. Ancak bu yalnız yaşayan arılar genellikle insanlara karşı barışçıl davranırlar. Onlara dokunmadığınız ve rahatsız etmediğiniz sürece sokma eğilimi göstermezler. Aksine hem doğa hem de bizim için son derece faydalılar.

Bu arılar genellikle ağaç kovuklarında, taş deliklerinde, duvar çatlaklarında veya diğer korunaklı alanlarda, çamur ya da yaprak kullanarak küçük yuvalar inşa ederler. Kırsal alanlarda bu arıların kendileri için yuva bulması çok daha kolaydır; ancak şehirlerde, özellikle yoğun betonlaşmanın olduğu bölgelerde yaşam alanları azalır. Bu yüzden şehirlerde onlara yaşam alanı sunmak çok kıymetli.

Peki arılar için evlerimizde, küçük adımlarla neler yapabiliriz?

Kitabımda da anlattığım gibi, arıların yok olması yalnızca doğayı değil günlük hayatımızı da etkileyecek. Arılar olmazsa pamuk üretimi bile durma noktasına gelebilir; bu da giydiğimiz tişörtten elbiseye kadar her şeye yansır. Meyve, sebze, kahve gibi temel gıdaların bile bulunması zorlaşır. Ciddi bir gıda krizine yol açacağı için, maalesef yaşam kalitemiz de tehlikede.

Bu yüzden bireysel olarak atacağımız küçük adımlar bile çok önemli. Bir çiçek dikmek, bir tohum ekmek, bir arı evi yapmak ya da daha az tüketmek bile fark yaratır. Belediyeler, sivil toplum kuruluşları, öğretmenler ve akademisyenler de insanları bilinçlendirerek bu farkındalığın bir parçası olabilirler. Küçük bir hareket bile domino etkisiyle büyük değişimlere yol açabilir.

Çevre mühendisliğinde ya da akademisyenlik hayatınızda kadın olarak zorluk yaşadınız mı?

Bilim dünyasında kadın olmanın zorlukları maalesef hâlâ mevcut ama bu alanda ilerleyen kadınların sayısı arttıkça dengeler değişiyor. Ben de kendi yolculuğumda özellikle kız çocuklarını bilime teşvik etmek için atölyeler ve söyleşiler yapıyorum. Onlara kadın bilim insanlarının hikâyelerini anlatarak (Maria Skłodowska-Curieve Rachel Carsongibi) “Onlar yapabildiyse, sen de yapabilirsin!” duygusunu aşılamaya çalışıyorum.

Kadınlar bilim yaparken hem maddi hem de psikolojik zorluklar yaşıyor, eşitlik tam anlamıyla sağlanmış değil. Özellikle anne olduktan sonra bu fark daha da belirginleşiyor; çünkü kadın hem çocuğuyla ilgilenmek hem de akademik çalışmalarına devam etmek durumunda kalıyor.Mesela, ben de kızım küçükken laboratuvar çalışmalarına devam etmek zorundaydım; doğum izninden sonra projeme kaldığım yerden devam ettim. Süreç zor olsa da, çalışmama engel olmadı. Bazı burs ve projeler kadınlara pozitif ayrımcılık sağlıyor; örneğin yaş sınırı olan projelerde, çocuk sahibi olan kadın adaylara yaş sınırında bir sene öteleme yapılıyor. Bu destekler çok önemli ama yeterli değil, daha fazla adım atılması gerekiyor.

Benim kendi bilim yolculuğumda, kadın olarak, elbette zorlandığım noktalar oldu. Özellikle laboratuvar çalışmalarında fiziksel güç gerektiren işler vardı; mesela reaktör ve kapak bağlantı noktalarındaki contaları allen anahtarı ya da matkap ile sıkıştırmak… Malum bunlar genellikle “erkek işi” olarak görülür ama aslında ben de, benim gibi birçok kadın araştırmacı da rahatlıkla yapabiliyor. Bu yüzden laboratuvar ortamında kadın–erkek ayrımının giderek azaldığını söyleyebilirim ama daha gidilecek çok yol var.

Kadınların özellikle mühendislik gibi erkek egemen alanlarda görünür olması çok değerli. Ben inanıyorum ki her kadın bir şekilde “anne”dir; bir bitkiyi büyütmek, bir hayvana bakmak bile bu şefkatin bir göstergesidir. Önemli olan kız çocuklarını elimizden geldiğince desteklemek ve ailelerin de bu bilinci kazanmasına yardımcı olmak. Çünkü onlar desteklenirse bilimdeki cinsiyet eşitsizliği de yavaş yavaş azalacak.

Son olarak…

Kitapla beraber bir sosyal sorumluluk projesi yerine getirmeye çalışıyorum. Kitabı ekonomik olarak dezavantajlı okullara ve kütüphanelere dağıtmaya çalışıyoruz. Amacımız olabildiğince fazla çocuğa ulaşmak. Bu kolektif bir proje olduğundan, sevgili bağışçılarıma, dostlarıma, arkadaşlarıma da destek oldukları için çok teşekkür ediyorum. Aynı zamanda LÖSEV ile çalışmalar yapıyoruz. Lösemi tedavisi devam eden ya da lösemi tedavisini tamamlamış ve hayata kaldığı yerden devam eden çocuklarımızla bir araya gelip konuşmak, atölyeler yapmak, onlara ulaşmak çok kıymetli. Siz de bu sosyal sorumluluk projesinin bir parçası olduğunuz için, sevgili İklimler Güzeldir ailesine ve sevgili Sena Özgenel ’e bu röportaj için çok teşekkür ediyorum

Subscribe now

Son birkaç yıldır Türkiye’nin dört bir yanında yaşadıklarımız, iklim krizinin artık uzak bir tehdit değil, bugünün gerçeği olduğunu açıkça gösteriyor. Orman yangınları, seller, kuraklık, gıda fiyatlarındaki dalgalanmalar… Bunların her biri, sadece doğa olayları değil; aynı zamanda sosyal adaletin, eşitliğin ve yaşam hakkımızın sınandığı anlar.

İklim adaleti dediğimizde çoğu kişinin aklına küresel zirveler, karbon emisyonu hedefleri ya da yenilenebilir enerji yatırımları geliyor. Oysa işin özünde iklim adaleti, kimin en çok etkilendiği ve kimin bu etkilere karşı en az imkâna sahip olduğu sorusunu soruyor. Türkiye’de bu sorunun cevabı genellikle en kırılgan gruplar: Yoksullar, kadınlar, tarımsal üretime bağımlı kırsal topluluklar ve gençler.

Adaletin İklimle İmtihanı

İklim değişikliği, zaten var olan eşitsizlikleri derinleştiriyor. Bir sel felaketi yaşandığında, betonlaşmış bir şehirde evi bodrum katta olan aile ile güvenli bir sitede yaşayan aile aynı riskleri taşımıyor. Kuraklık vurduğunda, tarla başında alın teri döken çiftçi ile marketten istediği ürünü alabilecek gelire sahip kişi aynı zorlukları yaşamıyor.

Türkiye’de son yıllarda artan gıda fiyatları, aslında iklim krizinin adalet boyutunu en görünür kılan örneklerden biri. Kuraklık nedeniyle buğday rekoltesi düştüğünde, en büyük darbeyi düşük gelirli haneler alıyor. Yani iklim adaleti, soframıza kadar gelen bir mesele.

Toplumsal Adalet Duyarlılığı ile İklim Adaletini Buluşturmak

Türkiye, tarihsel olarak toplumsal adalet, gelir eşitsizliği ve fırsat eşitliği konularına karşı yüksek hassasiyet taşıyan bir ülke. Maden kazalarından işçi haklarına, kadın cinayetlerinden mülteci krizlerine kadar pek çok alanda “adalet” talebi güçlü bir toplumsal refleks.

İklim krizi de bu resmin dışında değil. Tam aksine, yaşanan her aşırı hava olayı, her tarım kaybı, her gıda fiyat artışı, zaten kırılgan olan kesimlerin yükünü ağırlaştırıyor. Bu yüzden Türkiye’de iklim adaletini savunmak, sadece çevreyi değil; emeği, yaşam hakkını, fırsat eşitliğini ve toplumsal barışı da savunmak anlamına geliyor.

Son aylarda yaşadığımız örnekler bunu daha da görünür kıldı. Madencilik yasasına karşı oluşan yerel ve toplumsal itirazlara kulak verilmemesi, iklim kriziyle birlikte artan yangın risklerinin yönetimindeki eksiklikler, yaşadığımız kayıplar ve sonrasında yaşananlar…Tüm bu gelişmeler, iklim adaletinin yalnızca çevre değil, sosyal dayanışma ve yaşam hakkı meselesi olduğunu kanıtlıyor.

Yerel Çözümler, Yerel Sesler

İklim krizinin çözümü küresel ölçekte işbirliği gerektiriyor ama yerel ihtiyaçlar göz ardı edildiğinde çözümler yetersiz kalıyor. Türkiye’nin farklı bölgeleri, farklı iklim riskleriyle karşı karşıya. Karadeniz’de sel riskine karşı dirençli altyapı ve erken uyarı sistemleri, İç Anadolu’da su yönetimi ve kuraklığa dayanıklı tarım teknikleri, Akdeniz’de ise yangın önleme stratejileri hayati önemde.

Burada kritik olan, bu çözümlerin masa başında değil, sahada, o bölgede yaşayanların deneyimleriyle şekillenmesi. Köylülerin, çiftçilerin, kadın kooperatiflerinin, gençlerin söz sahibi olduğu politikalar üretmek, iklim adaletinin temel adımlarından biri.

Umudu ve Mücadeleyi Birlikte Taşımak

İklim adaleti, sadece felaketleri önlemeye değil, daha adil bir gelecek kurmaya da davettir. Bu davet, politikacılardan iş dünyasına, akademiden medyaya kadar herkesin sorumluluk almasını gerektiriyor. Ama belki de en önemlisi, bireylerin birbirine karşı dayanışma göstermesi.

Umutsuzluk kolaydır; televizyonu açar, haberleri izler ve “Bu sorun çok büyük, benim yapabileceğim bir şey yok” dersiniz. Oysa yerel üreticiye destek olmak, enerji tasarrufu sağlamak, iklim politikalarını takip ederek talepte bulunmak gibi küçük hareketler hep birlikte büyük fark yaratır.

İklim adaleti, yalnızca gezegeni korumakla ilgili değil; yaşadığımız topraklarda, birlikte, eşit ve onurlu bir hayat sürebilmekle ilgili. Ve bu, hepimizin hikâyesi.

İnsanlık, tarihi boyunca beslenme, barınma, güvenlik gibi temel başlıklarda sınandı ve kimi zaman şekil değiştirerek yaşamı tehdit etmeye devam ediyor... Ancak bugün, gelişmişliğin (!) sonucu olarak elimizde çok daha geniş kitleleri etkileyen ve etkilemeye devam edecek olan: iklim krizi gibi büyük bir problemimiz var.

Dünya bizim evimiz. Bu ev yaşanamayacak hale gelirse canlılığa dair her şey anlamını yitirir. İşte bu yüzden doğa için, onunla birlikte var olabilmek için hepimizin harekete geçmesi gerekiyor. Çünkü ikinci bir evimiz yok.

İklim krizi artık yalnızca çevresel bir mesele değil; toplumsal, ekonomik ve politik etkileri olan çok katmanlı bir gerçeklik:

• Küresel sıcaklıklar yükseliyor

• Kuraklık ve su kıtlığı yayılıyor

• Gıda üretimi risk altında

• Sağlık sorunları artıyor

• Göç hareketleri hızlanıyor

• Toplumsal huzursuzluklar ve eşitsizlikler derinleşiyor

Kısacası, iklim krizi tüm yaşam sistemlerini tehdit eden bir döngüye dönüşerek ilerliyor.

Kadın ve Doğa Arasındaki Tarihsel Bağ

Toplumsal cinsiyet eşitsizliği ile iklim krizi arasında güçlü bir bağ var. Araştırmalar, kadına yönelik şiddetle doğa tahribatının paralel arttığını gösteriyor. Peki, bu bağ nereden geliyor?

Kadın-erkek eşitsizliği ile başlayan tartışmalar, tarih boyunca erkeğin kadından üstün olduğu yönündeki yargılarla beslendi. Bu anlayış, özellikle klasik felsefede bile kendine derin bir zemin buldu. Antik Yunan'dan başlayarak birçok filozof, kadını doğaya, duygulara ve bedene; erkeği ise akla, ruha ve bilime benzetti. Bu ikilik, süreç içerisinde sadece bireyler arasında değil, toplumun tüm kurumlarına sirayet ederek, bilgiye, eğitime, siyasete ve hatta ahlaka dair algıları da şekillendirmiş.

Tarihi Örnekler

Örneğin Aristoteles, kadını "eksik erkek" olarak tanımlar; ona göre erkek biçimlendirici, kadın ise sadece taşıyıcıdır. Platon, eşitlikçi bazı düşünceler öne sürmesine rağmen, idealar dünyasında erkeği üst konumda olduğunu iddia eder. Ortaçağ boyunca da Hristiyanlık yorumlarında Havva'nın 'ilk günahın faili' olarak gösterilmesi, kadının zayıf, itaatkâr ve akıl dışı olarak tanımlanmasına zemin hazırlamış.

Bu tarihsel ve düşünsel temeller, kadınların yüzyıllar boyunca bilgi üretiminden dışlanmasına, kamusal hayattan uzak tutulmasına ve doğayla özdeşleştirilerek "denetlenmesi gereken bir unsur" olarak görülmesine neden olmuştur. Dolayısıyla, kadın-erkek eşitsizliği ile başlayan bu mücadele, kadının doğaya benzetilmesiyle de tarih boyunca süreklilik göstermiş ve normalleştirilmiş.

İklim Krizi Kadınları Nasıl Etkiliyor?

Dünyanın yarısını oluşturan kadın ve kız çocukları, iklim krizinden erkeklere göre daha fazla etkileniyor. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin yoğun olduğu ülke ve toplumlarda kadınlar ve kız çocukları eğitime, bilgiye erişemiyor. Dolayısıyla da tarımla, hayvancılıkla ilgilenmek, kaynağa erişim sınırlı olsa dahi yapabilecekleri yegâne şeyler arasında. İklim kriziyle birlikte etkilenen tarımdan ötürü, kadınların sağlığı, can güvenliği ve geçim kaynakları da benzer şekilde etkileniyor .

İstatistikler ve Gerçekler

• Birleşmiş Milletler verilerine göre gelişmekte olan ülkelerde gıda üretiminin %45-80'ini kadın çiftçiler gerçekleştiriyor.

• Kadınlar iklim adaletine karşı daha duyarlı, çevre farkındalığı konusunda daha dikkatliler.

• 2025 BM Spotlight brifingi, iklim değişikliğinin kadınlara ve kız çocuklarına yönelik şiddet seviyelerini artırdığını tespit ediyor.

• Örneğin sıcak hava dalgaları sırasında kadın cinayetlerinin %28 oranında arttığı tespit ediliyor.

Karşılaşılan Sorunlar

Kuraklık, afetler, su ve hava kirliliği hem gıda güvenliği meselesini açığa çıkariyor, hem de tarımla uğraşan çiftçi kadınların daha az gelir etmesine ve hatta hayatlarının riske atılmasına sebep oluyor.

Bazı toplumlarda süregelen alışkanlıklar neticesinde, su arama ve taşıma gibi sorumlulukların kadın ve kız çocuklarına yüklenmesi, eğitim-öğretim hayatlarına engel oluyor.

Kadınların menstruasyon dönemlerinde temiz su ve hijyen sıkıntısı çekmesi ise hastalanmalarına sebebiyet veriyor. Kaynağa erişim problemi, kadınların yaşamı için kilit bir nokta olarak görülüyor. Bu sorunun anlatılması, çözüm üretilmesi ve toplumlara indirgenecek projeler yapılması hem iklim krizine hem de kadınların yaşamı için önemli fırsatlar sunabilir.

Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Olmadan İklim Adaleti Mümkün mü?

Kesinlikle hayır. İklim adaletinin sağlanabilmesi için toplumsal cinsiyet eşitliği temel bir şarttır. Kadınlar karar mekanizmalarında yeterince yer almazsa, geliştirilen politikalar da eksik ve sürdürülemez olur.

Neler Yapılmalı?

Politika ve Karar Alma Süreçleri

• Afet ve iklim politikalarında kadınların karar alma süreçlerine aktif katılımının sağlanması

• Cinsiyete duyarlı bütçeleme ve kaynak yönetimi

Eğitim ve Farkındalık

• Erkeklere yönelik toplumsal cinsiyet farkındalığı eğitimleri

• İklim ve kadın temalı radyo programları

• "Kız Kardeş İklim Kütüphaneleri" gibi yerel bilgi merkezleri

Destek ve Liderlik

• Kadın liderliğindeki iklim hareketlerinin desteklenmesi

• Temiz su, hijyen ve sağlık hizmetlerine erişimi artıran mikro projeler (örneğin: su istasyonları, mobil klinikler, eko-köyler)

Unutmayalım!

Doğa da kadın da yaşamı sürdürendir. Kadınları görmeyen, doğayı sömüren hiçbir sistem sürdürülebilir değildir. Bu yüzden iklim adaletinin yolu, toplumsal cinsiyet eşitliğinden geçer.

Bu makale İklim Cephesi: Kadın yayın dizisi kapsamında Sena Özgenel tarafından yazılmıştır.

Türkiye'nin coğrafi konumu ve iklimsel özellikleri incelendiğinde, yaygın kanaatin aksine su açısından zengin bir ülke olmadığımız bilimsel verilerle teyit ediliyor. Ülke topraklarının büyük bölümü yarı kurak iklim kuşağında yer alıyor ve ortalama yıllık 450 m³ yağış alımının yalnızca 172 milyar m³'ü yüzeysel akışa dönüşebiliyor.

Ulusal su kapasitesi değerlendirildiğinde, kullanılabilir toplam su potansiyeli 112 milyar m³ olarak hesaplanırken; bu miktarın 94 milyar m³'ünün yüzeysel, 18 milyar m³'ünün ise yeraltı su kaynaklarından oluştuğu görülüyor.

Kişi başına ne kadar su düşüyor?

Demografik dinamikler ve hidrolojik kapasite değerlendirilmesi sonucunda, kişi başına düşen su miktarı 2024'te 1.308 m³ iken 2050'de 1.120 m³ olacağı tahmin ediliyor. Falkenmark indeksine göre kişi başına düşen su hacmi 1700 m³’ün altında ise su stresi başlıyor. Bu da bizim neden "su stresi" kategorisinde yer aldığımızın kanıtı olarak önümüzde duruyor.

Bölge Bölge Durum

Su Potansiyeli Yüksek Bölgeler:

● Doğu Karadeniz: Yağışlar yüksek, su potansiyeli fazla, nüfus az.

● Batı Akdeniz: Yağışlar orta-iyi ancak turizm baskısı var.

Su Sıkıntısı Yaşayan Bölgeler:

● Marmara & Ege: Su potansiyeli sınırlı ancak sanayi ve nüfus yoğunluğu nedeniyle baskı yaşanıyor. Burdur, Gediz, Susurluk, Büyük Menderes gibi havzalarda kişi başı su miktarı çok düşük seviyede (mutlak su kıtlığı)

● İç Anadolu & Güneydoğu: Kuraklık baskısı altında, yüzeysel su rezervi düşük

● Doğu Anadolu: Tarımsal sulama talepleri yüksek, rezervler zayıf

Not: Ayrıca 81 ilin 75'inde su kirliliği birinci veya ikinci derecede çevre sorunu olarak öne çıkıyor.

Şu An Neler Oluyor? (Ağustos 2025)

İzmir: Ciddi Kuraklık Alarmı

İzmir bu yaz su kıtlığı alarmı veren kentlerin başında geliyor. Kentin en önemli içme suyu kaynağı olan Tahtalı Barajının doluluk oranı daha Temmuz ayında %10’un altına düşmüştü bile. Bu seviye son on yılın en düşük oranı. İZSU verilerine göre diğer barajların da durumu iç açıcı değil. İzmir’in su kaynaklarının yetersiz kalması nedeniyle devreye sokulan Manisa’daki Gördes Barajı kurudu. Ürkmez Barajının doluluk oranı %11, Çeşme Kutlu Aktaş Barajının ise %3. Bu doluluk oranları çok kritik bir düzeye işaret ediyor.

Kentte bir süredir planlı su kesintileri uygulanıyor, Çeşme ve Bornova’dan sonra İzmir’in diğer ilçelerinde de günde altı saat kesintisi başlıyor. Öte yandan su kıtlığının tarımdaki etkisi de çok önemli. İzmir’in birçok kırsal bölgesinde tarımsal amaçlı baraj ve göletlerdeki su seviyesinin düşmesi nedeniyle Mayıs ayından beri ciddi su kesintileri uygulanıyor.

Tüm bu verilere bakınca İzmir'de yaşanan su sıkıntısı salt bir geçici problem değil, alarm veren ve önlemler alınmazsa derinleşecek bir kriz olarak görülüyor. Barajların kritik eşik olan %10’un altına düşmesi, özellikle kentin yaz nüfusunun önemli ölçüde arttığı bölgelerinde ciddi sorunlara yol açıyor.

Sonuç: Gerçeklerle Yüzleşme Zamanı

Türkiye; su zengini bir ülke değil, su potansiyeli bölgeden bölgeye büyük farklılıklar gösteriyor; özellikle Marmara ve Ege gibi talebin yüksek olduğu bölgelerde “mutlak su kıtlığı” aşamasına gelindi. 2050’de kişi başı su miktarının daha da düşmesi bekleniyor.

Mevcut kuraklık döneminin geçici mi yoksa yeni normalimiz mi olduğunu zaman gösterecek demek isterdik. Ancak iklim bilimcilerinin hazırladığı raporlarda her hâlükârda bizi daha sıcak ve kurak günler beklediğini görüyoruz.

Dolayısıyla kuraklık, iklim değişikliği ve nüfus artışı, yeraltı ve yerüstü su kaynakları üzerinde baskıyı artırmaya devam edecek.

Yönetim kademelerinin havza bazlı entegre su yönetimi, su ve toprak kayıplarının önlenmesi, su kalitesinin iyileştirilmesi ve tasarruflu kullanım politikaları büyük önem taşıyor.

Su kaynaklarımızın daha akıllıca yönetilmesine dair toplumsal talep oluşturmalı, gelecek nesillere bırakacağımız su mirasına sahip çıkmalıyız.

İklimler Güzeldir Olarak Neler Yapıyoruz?

İklim değişikliği ile mücadelede pozitif, katılımcı, kapsayıcı içeriklere ulaşmak ve kaygılar yerine çözümün bir parçası olmak isterseniz, internet sitemizdeki ve sosyal medya hesaplarımızdaki yayınlarımıza bakmanızı isteriz. Ayrıca spotify platformundan yayınladığımız podcastlerimiz de sizleri bekliyor!

İklim krizine karşı insanlığın ihtiyacı olan şey daha fazla umut mu, yoksa eylem mi? Belki de asıl çözüm, umut ile eylemi dengeleyebilmekte yatıyor. Ama nasıl? Düşüncelerini bizimle paylaş ve "İklimler Güzeldir" topluluğunun bir parçası ol!

Bize Katıl:

- Instagram: @iklimlerguzeldir

- Linkedin: @iklimlerguzeldir

- Spotify: @iklimlerguzeldir

- Substack: @iklimlerguzeldir

Bu bülten, iklim değişikliğinden endişe duyan ve ne yapabileceğini düşünen herkes için hazırlanmıştır. Birlikte düşünmek ve harekete geçmek için bir davet niteliğindedir. #İklimbülteni hazırlığında yapay zekâdan destek alınmıştır.

Yeter Ada Şeko, iklim krizi karşısında kadınların yürüttüğü mücadeleyi, karşılaştıkları eşitsizlikleri ve olası çözüm yollarını bir kadın gazetecinin perspektifinden aktarıyor.

Öncelikle, Yeter Ada Şeko kimdir? Kendinizden bahsedebilir misiniz?

“Ben Yeter Ada Şeko. Üç yıldır Anadolu Ajansı’nın Yeşil Hat biriminde çalışıyorum. Yeşil Hat, Türkiye’nin ilk çevre haberleri müdürlüğü. Kuruluş amacımız; Türkiye’de çevre ve iklim konularında farkındalık yaratmak. Üç yılda önemli bir yol katettiğimizi, medyada bu konulara olan ilgiyi artırdığımızı düşünüyorum. Ayrıca üniversitelerde gençlere bu konuları anlatıyor, Avrupa Birliği projeleriyle hem küresel hem yerel ölçekte iklim haberciliğini aktarıyoruz. Amacımız, bizden sonraki nesillere bu bilinci taşıyacak ve medyayı bu alanda besleyecek genç gazeteciler yetiştirmek.”

“KRİZLERLE MÜCADELE ETME KAPASİTEMİZ, ELİMİZDEKİ KAYNAKLARLA DOĞRU ORANTILIDIR”

“İklim krizi çok önemli bir konu. Birleşmiş Milletler’in bu konuda hazırladığı bir raporda, krizin kadınları daha fazla etkilediği vurgulanıyordu. Bu elbette ‘erkekleri etkilemiyor’ anlamına gelmiyor; ancak etkilerin kadınlar üzerinde daha yoğun hissedilmesinin bazı sebepleri var.

Kanadalı bir akademisyenle yaptığımız bir röportajda şöyle bir ifadeye rastlamıştık: ‘Krizlerle mücadele etme gücümüz, elimizdeki kaynaklarla doğru orantılıdır.’ Bugün küresel ölçekte baktığımızda, kadınlar ve erkekler arasındaki kaynak dağılımında ciddi eşitsizlikler var. Maaş, ekonomik fırsatlar ya da diğer kaynaklara erişim konusunda kadınlar daha dezavantajlı durumda. Bu da bir kriz anında mücadele kapasitelerini düşürüyor. Yani iklim krizi hem kadınları hem erkekleri etkiliyor; ancak kadınların bu krizle baş etme imkânları, sahip oldukları sınırlı kaynaklar nedeniyle daha düşük.

Fransız bir akademisyen de çok çarpıcı bir örnek vermişti. Güney Asya ve Uzak Doğu Asya ülkelerinde sık sık sel felaketleri yaşanıyor ve bu felaketlerden en çok kadınlar etkileniyor. Bunun nedeni, toplumsal normlar nedeniyle kadınların yüzme bilmemesi. Erkekler, toplumsal roller gereği ya da daha fazla imkâna sahip oldukları için yüzmeyi öğrenmiş oluyor; ancak kadınlar böyle bir avantaja sahip olmadığından felaketin ortasında savunmasız kalıyorlar.

Benzer bir durum Afrika’da da yaşanıyor. Hepimizin bildiği gibi, birçok Afrika ülkesinde su taşıma görevi kadınlara ait. Eskiden 1-1,5 saatlik bir yürüyüşle ulaşabildikleri su kaynakları, iklim krizi nedeniyle kuruduğu için artık 2-3 saatlik mesafelerde. Bu da kadınların ve kız çocuklarının daha fazla zamanını alıyor. Kız çocukları bu yüzden okula gönderilmiyor, çünkü su getirme sorumluluğu onların omuzlarında.

Dolayısıyla iklim krizi, kadınların iklimle mücadele kapasitesini özellikle Küresel Güney ülkelerinde daha da düşürüyor. Avrupa ya da Amerika’da da sel felaketleri yaşanıyor elbette; ancak oradaki kadınların krizle mücadele imkânları, Küresel Güney ya da Uzak Asya’daki kadınların sahip olduklarından çok daha farklı.”

İklim politikalarında kadınların sesinin duyulabilmesi için sizce nasıl bir yapısal değişiklik gerekir?

“Aslında Birleşmiş Milletler’ in birçok biriminde kadınlar aktif olarak görev alıyor ve bu katılımı artırmaya yönelik çalışmalar da yürütülüyor. Bana göre bu sürecin temeli bilime dayandırılmalı. Daha çok araştırma yapan kadınlar oldukça, bu alanda fikir beyan eden ve politika geliştiren kadınların sayısı da artacaktır. Birleşmiş Milletler’ in kadın araştırmacılara özel fonları bulunuyor; bu fonların çoğalması ve benzer desteklerin artırılması, kadınların bilgi birikimini güçlendirerek uluslararası alandaki etkileşimlerini de artıracaktır. Bu nedenle sürecin eğitimle başlaması ve devamının getirilmesi gerektiğini düşünüyorum.”

“İKLİM KRİZİ ÇOCUKLARIN EĞİTİM HAKKINA ERİŞİMİNİ DE ETKİLİYOR”

İklim krizi, özellikle çocukların eğitim hakkına erişimini de ciddi anlamda etkiliyor.

Bize çok uzak kavramlar gibi geliyor ama bir örnek vereyim: Aşırı hava olaylarının gerçekleştiği bir yerde bütün okul yanıyor, kül oluyor ya da su basıyor; öğrencileri çıkarıyorlar. Biz onu sadece haberlerde görüp geçiyoruz ama aslında tabii ki onun bir devamı var. Okulu su bastığı zaman öğrencilerin eğitim hayatı aksıyor. Başka bir okula gitse adaptasyon problemi oluyor; müfredata adaptasyon da sıkıntı oluyor aynı zamanda.

Bizim ülkemizde her şey dijital olduğu için zannediyoruz ki dünyanın her yerinde bu böyle. Ama bazı ülkelerde çocukların bütün evrakları kâğıt üzerinde ve sel felaketi olduğunda tüm evraklar kaybolduğundan, başka okula geçince alınan dersleri, olduğu sınıfı gibi bilgileri ispat da edemiyorlar.

Biz genelde iklim krizi olduğunda kendi çerçevemizden bakıyoruz ama aslında dünyada, özellikle küresel güney ülkelerinde, hem çocuklar hem kadınlar hem de dezavantajlı gruplar bundan çok daha fazla etkileniyor.

“PLANET A IS AMAZING!”

İklim krizinin sosyal boyutu ayrı, ekonomik boyutu ayrı, hukuki boyutu ayrı…

Çünkü iklim dediğin şey, hayatından bağımsız bir şey değil aslında. İklim dediğin şey, hayatın kendisi. Coğrafyanın kader olması gibi, iklim de kader. Tabii, iklim değişikliği kader değil — olmasın da. Umutsuz olmayı da sevmiyorum.

Çok basit bir şey söyleyeceğim: Deniz mercanları bizim çok hassas olduğumuz bir konudur. Onların kaybolması, ekosistem için büyük zarar. Deniz mercanlarının azaldığına dair sürekli haberler yapıyoruz ve bunlar bizi üzüyor.

Ama mesela geçenlerde şunu öğrendik: Bilim insanları, keşfedilmiş ve var olan mercanlar üzerinden azalmalarına yönelik açıklama yapıyorlar. Ve sonradan çok büyük bir mercan keşfedildi. Daha keşfedemediğimiz dünyanın, iklim kriziyle mücadelede bize neler sunacağını bilmiyoruz. Belki bir sürü kaynağımız da var.

Bu noktada sevdiğim bir sloganı söylemek istiyorum:

“There is no planet B.”

Yani ikinci bir gezegen, B gezegeni yok. Bu çok güzel bir slogan. Ben de bunun üzerine, Avusturyalı bir sanatçıyla olan röportajımız sırasında ağzımdan şöyle bir slogan çıktı:

“Planet A is amazing!”

Çok da hoşuma gitti.

Özetle, bu kadar harika bir yeri çok çabuk gözden çıkarmamamız gerektiğini düşünüyorum.

İklim haberlerinde toplumsal cinsiyet perspektifi yeterince yer buluyor mu? Medyada bu konuyla ilgili eksiklikler olduğunu düşünüyor musunuz? Neler yapılabilir?

Şu an benim söyleyeceğim her şey küresel perspektiften aslında.

Kendi departmanımda uluslararası boyutuna bakıyorum. Gender equality dediğimiz olay, küresel anlamda sadece iklim boyutuyla değil, birçok boyutuyla henüz yeni yeni sesini duyuruyor. Bu noktada bahsettiğimiz kavramların da kadın boyutuyla işlenmesinin daha yeni olduğunu düşünüyorum.

İklim krizinde kadının rolü, kadının iklim krizinden nasıl etkilendiği…

Önce belki bazı yanlışlar yapılacak, onun karşısında bir ses yükselecek ve ondan sonra doğrusuna kayacak. Daha dünyada iklim krizi ve iklim haberciliği bile yeni yeni oturmuşken, bu söylemlerin tam anlamıyla yerleştiğini düşünmüyorum. Zamanla bu noktada da farkındalığın artacağını düşünüyorum. İklim alanında çalışan kadınlar arttıkça, kadınların iklim krizinden nasıl etkilendiği de daha iyi anlatılabilecek.

“Dünyanın farklı yerlerinde erkekler de iklim krizinden farklı şekilde etkileniyorlar”

Erkeklerden çok kahraman olmaları bekleniyor; kadınlar ise çok baskılanıyor.

Dünyada böyle bir algı varken, aslında erkeğin de bazen güçsüz olabileceğini kabul edebilmemiz lazım. Mesela bazı toplumlarda erkeklerden, iklim krizi anında kahraman olmaları bekleniyor. Orman yangını olduğu zaman koşarak onu söndürmesi, sel olduğu zaman yine yardım etmesi bekleniyor. Bazı toplumlarda erkeğe bu kadar fazla rol yüklenmesi, erkek ölümlerinin daha fazla olduğunu da gösteriyor. Onlar da orman yangınından korkabilir, felaket anında panik olabilir. Onların da kendi sıkıntıları var.

İklim krizinden erkekler daha az etkileniyor diyemiyoruz. Kadının da bir şekilde kaynaklarının artırılması lazım. Bahsettiğimiz denge tam olarak bu.

Bir şekilde sahada inşa edebilirsek, bu denge medyaya da yansıyacaktır diye düşünüyorum.

“ÖNCE İKLİM KRİZİNİN KADINLARI NASIL ETKİLEDİĞİNİ ANLATMAMIZ LAZIM”

İlk önce bu zorlukların, iklim krizinin kadınları nasıl etkilediğini anlatmamız lazım. Bunun üzerine ancak çözüm üretebiliriz. Ve bence bunun için küresel bir çözüm formülü yok. Bunu yerele indirmemiz lazım.

Afrika’daki kadınların iklim kriziyle mücadele ettiği problemler farklı, Hindistan’daki kadının farklı, Türkiye’deki kadınların farklı, Avrupa’dakilerin farklı. Kimi sel felaketiyle mücadele ederken kimi kuraklıkla, kimisi sıcak hava dalgasıyla mücadele ederken bir başkası buzul kaybıyla mücadele ediyor.

Küresel bir formül vermek çok havada kalır diye düşünüyorum. Bölgesel olarak, bu insanların hayatlarını destekleyebilecek çeşitli projeler yapılabilir.

Bir insanın su ihtiyacının karşılanması bile, o insanın eğitimine zaman ayırması için çok büyük bir katkı olabilir. Ya da bir kadının menstrüasyon geçirdiği dönemde, hamilelik süreçlerinde temizlik ihtiyaçları, temiz suya erişim ihtiyaçları artıyor. Bu süreçlerde çalışma koşullarının iyileştirilmesi, içeride çalışılabilecek pozisyonlar oluşturulması yine onun hayatına katkı sağlar.

Bölgenin ya da kişilerin neye ihtiyacı varsa, bunun üzerine çalışmalar yapılmasının daha sağlıklı olacağını düşünüyorum.

Bu noktada, araştırıp öğrenmeye ihtiyacımız var. Sonrasında anlatmaya, bilinçlendirmeye, projeler üretmeye, insanlara dokunabilecek işlere ihtiyacımız var.

Bir kadın olarak iklim krizinin etkilerini siz nasıl hissediyorsunuz?

Benim büyük farkındalığım, başka kadınların yaşadığı sorunları görmemle birlikte gerçekleşti.

Kendi ülkemde bunu çok fazla hissetmiyorum. İklim meselesinde “cinsiyet” kelimesinin altı çizilmiyor.

Ama başka ülkelerdeki, özellikle küresel güney ülkelerindeki kadınların yaşadıklarını görünce, aslında iklim krizinin kadınlar için ne kadar büyük bir kriz olduğunu — herkes etkileniyor ama kadınların daha çok etkilendiğini — fark etmem, bende ciddi anlamda bir farkındalık oluşturdu.

“WE NEED TO ACT NOW”

İklim kriziyle alakalı konuşabildiğimiz kadar konuşalım. Mesele uzar; ekonomiye gireriz, politikaya gireriz, enerjiye gireriz, iklime gireriz… Konu bitmez.

Ama bizim iklim değişikliğiyle mücadele için uluslararası, güçlü bir politik iradeye ihtiyacımız var. Birleşmiş Milletler’in bir söylemi vardır:

“We need to act now.”Yani “Şimdi harekete geçmemiz gerekiyor.”

Ve evet — şu an harekete geçmemiz lazım.

Geç kalacak vaktimiz artık yok.

Hazırlayan: Sena Özgenel

#iklimhaber #iklimröportajı #anadoluajansı #iklimhaberciliği #iklimperspektifi #iklimvekadın #iklimgazeteciliği #iklimlergüzeldir #iklimkrizi #iklimeylemi

Ülkemizin yakın dönem gündeminin en sıcak konularından biri olan orman yangınları hepimizin canını acıttı. Yitirdiğimiz canlılar, tahliye edilen köyler, kaçışan hayvanlar ve ardından geriye kalan o yıkıcı gri manzara… Yangın mevsimi artık birkaç haftayla sınırlı değil; bazı bölgelerde yılın yarısına yayılan sürekli bir tehdit hâline geldi.

Peki bu gidişatı değiştirmek mümkün mü?

Yanıtımız evet. Ama bu sadece teknik çözümlerle değil, politik kararlılıkla mümkün. Yangınlara karşı direnci artırmak için elimizde pek çok bilgi, yöntem ve teknoloji var. Ancak bu araçların hayata geçebilmesi; politik önceliklerin, toplumsal taleplerin ve dayanışma ağlarının gücüne bağlı.

Yangından Önce: Siyasi İradeyle Riski Azaltmak

Orman Yönetimini Yeniden Düşünmek

Örneğin Avustralya’da kadim bilgeliğe dayanan kontrollü yakma yöntemi, modern ormancılıkla birleştirilerek büyük yangınların önüne geçiliyor. Portekiz, 2017’deki felaketlerden sonra ulusal orman stratejisini yerel halkla birlikte baştan yazdı. Bu yaklaşım, yangın riskini %40 azalttı.

Bu başarılar rastlantı değil; doğru politikaların ve toplumsal katılımın ürünü.

Erken Uyarı Sistemleri: Yatırım Meselesi

Yapay zekâ destekli uydu sistemleri, küçük kıvılcımları bile tespit edebiliyor. Sensör teknolojisiyle toprak nemi, hava sıcaklığı ve duman seviyesi sürekli izleniyor. İspanya’da uygulanan sistemlerle, riskli günlerde otomatik uyarılar yapılarak müdahale süreleri kısaltılıyor.

Bu sistemlerin kurulup işletilmesi teknik bir mesele değil; bütçe ve öncelik meselesi. Yani politik bir karar.

Yangın Sırasında: Dayanıklı Müdahale Sistemleri

Yeşil Bariyerler ve Doğayla Uyumlu Koruma

Şili'de uygulanan “yeşil bariyer” modeli, yangına dayanıklı bitkilerle doğal savunma hatları oluşturuyor. Bu uygulamalar yangının yayılma hızını düşürüyor, ekiplerin işini kolaylaştırıyor.

Drone'lar, Gönüllüler ve Yerel Kapasite

Drone'lar ulaşılması zor bölgelere su ve gözlem desteği sunarken; Kaliforniya’da kurulan gönüllü ağlar, ilk müdahaleyi yerinden ve hızlı biçimde yapıyor.

Tüm bu uygulamaların ortak noktası: yerel kapasiteyi güçlendiren kamu politikalarıyla desteklenmeleri.

Yangından Sonra: Ekolojik ve Toplumsal Onarım

Doğa Kendini Yeniler — Yeter ki Ona Alan Açalım

Yanan alanlara tohum serpme çalışmaları, yerli türlerle yapılan restorasyon projeleri, mantar kök sistemleriyle desteklenen toprağın yeniden canlandırılması… Bunların hepsi, bilimin doğayla iş birliği yaptığı güçlü örnekler. Ama bu çalışmaların sürdürülebilir olması için uzun vadeli çevre politikalarına ihtiyaç var.

Yangına Dayanıklı Mimariler

Yeni yerleşim yerlerinde yanmaz malzemeler, doğal yangın bariyerleri ve uyarı sistemleri gibi “yangın akıllı” tasarımlar hayata geçiriliyor. Ancak bu dönüşüm, piyasanın insafına bırakıldığında değil; yasal düzenlemelerle zorunlu hâle geldiğinde gerçekten etkili olabiliyor.

Toplumsal Katılım: Sadece Müdahale Değil, Talep Etmek

Yangınla mücadele yalnızca uzmanlara ya da afet ekiplerine bırakılamaz. Yangın riski taşıyan bölgelerde yaşayanlar;

• Bahçelerinde dayanıklı bitkilerle koruma sağlayabilir,

• Acil durum çantası ve tahliye planı hazırlayabilir,

• Yerel uyarı sistemlerine kaydolabilir.

Ancak bireysel adımların etkisi, toplumsal örgütlenmeyle birleştiğinde anlamlı hâle gelir. Mahalle bazlı dayanıklılık planları, gönüllü yangın ağları, yerel yönetimlerin risk raporlarını şeffaf biçimde paylaşması... Bunlar yalnızca iyi niyetli çabalar değil; halkın hak ettiği kamusal hizmetlerdir.

Yangınlara Karşı Güçlü Bir Politika Şart

Bütün bu örneklerin ortak noktası şu: Yangınlarla mücadele, teknik değil politik bir meseledir.

Ve bu mücadele sadece yangın başladıktan sonra değil, yangın hiç çıkmasın diye başlar.

Yani;

• Hangi alanların yapılaşmaya açılacağı,

• Ne kadar orman koruma bütçesi ayrılacağı,

• Hangi toplulukların destekleneceği birer siyasi tercihtir.

Sivil toplumun rolü ise burada belirleyicidir. Topluluklar ne kadar örgütlü, sesleri ne kadar güçlü olursa; karar alma süreçlerine etkileri de o kadar kalıcı olur.

Yangın politikası yalnızca kriz anında değil, tüm yıl boyunca sürdürülen kamusal bir sorumluluk olmalı. Ve bu sorumluluğu yalnızca yetkililere değil, hepimize ait kılacak olan şey: ortak talep ve dayanışmadır.

İklimler Güzeldir Olarak Neler Yapıyoruz?

İklim değişikliği ile mücadelede pozitif, katılımcı, kapsayıcı içeriklere ulaşmak ve kaygılar yerine çözümün bir parçası olmak isterseniz, internet sitemizdeki ve sosyal medya hesaplarımızdaki yayınlarımıza bakmanızı isteriz. Ayrıca spotify platformundan yayınladığımız podcastlerimiz de sizleri bekliyor!

İklim krizine karşı insanlığın ihtiyacı olan şey daha fazla umut mu, yoksa eylem mi? Belki de asıl çözüm, umut ile eylemi dengeleyebilmekte yatıyor. Ama nasıl? Düşüncelerini bizimle paylaş ve "İklimler Güzeldir" topluluğunun bir parçası ol!

Bize Katıl:

- Instagram: @iklimlerguzeldir

- Linkedin: @iklimlerguzeldir

- Spotify: @iklimlerguzeldir

- Substack: @iklimlerguzeldir

Bu bülten, iklim değişikliğinden endişe duyan ve ne yapabileceğini düşünen herkes için hazırlanmıştır. Birlikte düşünmek ve harekete geçmek için bir davet niteliğindedir. #İklimbülteni hazırlığında yapay zekâdan destek alınmıştır.

Bazı insanlar hâlâ ilk kez elektriğe kavuşmayı beklerken, bazıları yükselen denizlerin kıyılarını yutmasını izliyor. Maalesef en az kirletenler, en ağır bedeli ödüyor.
Kimi toplumların iklim krizinde neredeyse hiç payı yok iken, onun faturasını hayatlarıyla, yurtlarıyla, gelecekleriyle ödüyor.

İklim finansmanı, yalnızca bir yatırım değil; kırılgan toplulukların var olma, onurlu bir yaşam sürme ve geleceklerini yeniden inşa etme hakkını teslim etmenin bir aracı. Bu, zengin ülkelerin sadece teknolojik çözümlerle değil, sosyal sorumlulukla şekillendirmesi gereken bir etik sınavdır.

TOPLUMSAL GERÇEKLER: Kimin İçin Hayatta Kalma Meselesi?

Afrika'nın bazı bölgelerinde çiftçiler, yağmurun artık bildikleri takvimde gelmediğini söylüyor. Güney Asya’da nehir taşkınları, çocukların okula gitmesini, hastanelere ulaşılmasını imkânsız hale getiriyor. Pasifik adalarındaki gençler, bir gün kendi ülkelerinin haritadan silinebileceği gerçeğiyle büyüyor.

İklim finansmanı, bu insanların yalnız bırakılmaması anlamına geliyor. Bir ülkenin değil, bir çocuğun, bir kadının, bir topluluğun yaşam koşullarını korumak anlamına geliyor.

TÜRKİYE: Kırılganlık Derinleştikçe Toplumsal Eşitsizlik Artıyor

İklim krizinin Türkiye’de yarattığı etkiler giderek daha görünür hale geliyor: kırsalda geçimlik tarım yapan aileler üretimden vazgeçiyor, kıyı kasabalarında seller yaşamı tehdit ediyor, büyük şehirlerde sıcak dalgaları özellikle yaşlı ve düşük gelirli haneleri etkiliyor.

İklim finansmanı, bu kırılganlıkları azaltacak sosyal politikalarla bütünleşirse anlam kazanır. Erişilebilir konutlar, kadınları ve gençleri güçlendiren yeşil iş olanakları, afetlere dirençli yerel altyapılar, yalnızca çevresel değil, toplumsal iyileşmenin de temeli olabilir.

SOSYAL DAYANIŞMANIN ÖLÇÜSÜ: Finansman Dağılımında Adalet

Günümüzde iklim finansmanı çoğunlukla büyük altyapı projelerine, enerji yatırımlarına ve teknolojiye ayrılıyor. Ancak kırsal kadınların kurduğu su kooperatifleri, yerel halkın yürüttüğü tohum bankaları veya iklim göçüyle baş eden topluluk merkezleri çoğu zaman bu kaynaklara ulaşamıyor.

Bu adaletsiz dağılım, iklim finansmanını sadece maddi değil, toplumsal olarak da etkisiz hâle getiriyor. Gerçek bir dönüşüm için fonlar, insan hikâyelerine ve yerel gerçekliğe dokunmalı. Yerelden gelen çözümlerin finanse edilmesi, yalnızca verim değil, adalet üretir.

AVRUPA BİRLİĞİ & ULUSLARARASI SORUMLULUK: Politikadan Ötesi

Avrupa Birliği ve diğer gelişmiş ülkeler, iklim finansmanında büyük taahhütlerde bulunuyor. Ancak bu taahhütlerin etkili olması, sadece sayılarla değil, insan hayatına dokunan adımların atılmasıyla mümkün. Fonlar, toplulukların kendi ihtiyaçlarını tanımlamasına izin verecek şekilde yönlendirilmeli.

Finansal araçlar, geçmişteki sömürge yapılarının yeniden üreticisi değil; yeni bir küresel dayanışma kültürünün taşıyıcısı olmalı.

ÖNERİLER: İklim Finansmanını Sosyal Bir Araca Dönüştürmek İçin

🔸 Yerel Erişim: Kadınlar, gençler, yerli halklar ve kırsal topluluklar doğrudan iklim fonlarına başvurabilmeli.
🔸 Topluluk Temelli Yaklaşımlar: Büyük ölçekli projeler yerine küçük ama etkili yerel projelere öncelik verilmeli.
🔸 Borçsuz Destek Mekanizmaları: Hibe temelli yapılar teşvik edilmeli, iklim finansmanı borç yükü haline gelmemeli.
🔸 Kültürel ve Sosyal Uyum: İklim projeleri yerel kültürlere duyarlı olmalı; dışsal değil, içeriden büyüyen çözümler desteklenmeli.
🔸 Etik Denetim ve Şeffaflık: Kaynakların nasıl kullanıldığını halk denetleyebilmeli; şeffaflık sadece hükümetler için değil, fon sağlayıcılar için de geçerli olmalı.

🏛️ FAYDALI KAYNAKLAR VE KURUMLAR

İklim Finansmanına Erişim İçin Başlıca Uluslararası Kurumlar

🌿 1. Green Climate Fund (GCF)

Birleşmiş Milletler çerçevesinde kurulan GCF, gelişmekte olan ülkelerde iklim değişikliğine karşı dayanıklılık oluşturmak ve emisyonları azaltmak amacıyla hibe ve kredi desteği sunar.
🔗 https://www.greenclimate.fund

🌀 2. Global Environment Facility (GEF)

Çevre koruma, biyolojik çeşitlilik, temiz enerji ve iklim direnci gibi alanlarda proje bazlı fonlama sağlar. Küçük ölçekli projeler için GEF Small Grants Program'ı da bulunur.
🔗 https://www.thegef.org

🌳 3. Adaptation Fund

Kyoto Protokolü kapsamında kurulan bu fon, gelişmekte olan ülkelerdeki uyum (adaptasyon) projelerini destekler. Topluluk temelli girişimlere öncelik verir.
🔗 https://www.adaptation-fund.org

🪙 4. Climate Investment Funds (CIF)

Enerji dönüşümü, iklim direnci ve sürdürülebilir orman yönetimi gibi alanlarda çok taraflı kalkınma bankalarıyla birlikte çalışan bir fon sistemidir.
🔗 https://www.climateinvestmentfunds.org

🧩 5. NDC Partnership

Ülkelerin ulusal katkı beyanlarını (NDC) hayata geçirebilmesi için finansman eşleştirme, kapasite geliştirme ve danışmanlık desteği sunar.
🔗 https://ndcpartnership.org

🌎 6. UNFCCC Finance Portal

İklim finansmanı konusunda devletlerin taahhütleri, sağlanan destekler ve teknik yardım verilerinin yer aldığı resmi bilgi platformudur.
🔗 https://unfccc.int/topics/climate-finance

🏦 7. Avrupa Yatırım Bankası (EIB) – Climate Bank

AB’nin resmi kalkınma bankası olan EIB, iklim ve çevre yatırımlarına özel kredi ve garanti paketleriyle destek verir.
🔗 https://www.eib.org/en/projects/sectors/climate-action/index.htm

🌐 8. WRI – Climate Finance Portal & Analysis

World Resources Institute, iklim finansmanı verilerini analiz eden, ülke karşılaştırmaları ve finansal adalet çerçeveleri geliştiren kapsamlı bir analiz kaynağı sunar.
🔗 https://www.wri.org/topics/climate/climate-finance

🇹🇷 9. Türkiye Yeşil Finans Rehberi ve T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı

Türkiye özelinde geliştirilen yeşil taksonomi, ETS ve iklim yatırımı kılavuzları için resmî bilgi kaynağıdır.
🔗 https://iklim.tccb.gov.tr

SONUÇ: İklim Finansmanı Geleceğe Dair Bir Toplum Sözleşmesidir

Bu bültende, iklim finansmanına sosyal bir perspektiften yaklaşılmaya çalışıldı. Çünkü sistemsel dönüşüm yalnızca teknolojiyle ya da büyük finansal paketlerle değil; aynı zamanda küresel bir vicdan ve dayanışma kültürüyle mümkün olabilir.

📚 KAYNAKLAR (İsteğe Bağlı Derinleşme İçin)

· OECD İklim Finansmanı Raporu 2024

· OECD Adaptasyon Finansmanı Raporu

· UNCTAD COP29 Sonuçları

· UNCTAD Yeni Kolektif Hedef Raporu

· UNFCCC Loss & Damage Sayfası

· WRI İklim Finansmanı Görünümü

Subscribe now

İletişim Stratejileri Dünyayı Değiştirebilir mi?

İklim kriziyle mücadele yalnızca bilimsel veya teknolojik bir konu değil - aynı zamanda toplumsal dönüşüm ve etkili iletişim meselesi. Doğru tasarlanmış kampanyalar, toplumları harekete geçiren güçlü katalizörler olabilir.

Peki her kampanya bu etkiyi yaratabilir mi? Bu analizde, dünyadan etkili ve etkisiz kampanya örneklerini inceleyerek, etkili iklim iletişiminin sırlarını keşfediyoruz.

✅ Etkili Kampanyalar

#ThisIsZeroHour (ABD) - Gençlerin Öncülüğünde Dönüşüm

"Bu bizim zamanımız - değişim şimdi başlıyor"

2017'de 16 yaşındaki Jamie Margolin'in liderliğinde kurulan #ThisIsZeroHour, gençlerin iklim adaleti hareketinin en görünür ve etkili örneklerinden biri haline geldi. Kampanya, iklim krizini yalnızca çevresel bir tehdit olarak görmüyor; ırksal, sosyal ve ekonomik adalet meselesi olarak ele alıyor.

Başarı Faktörleri:

● Kesişimsel yaklaşım: İklim krizini sistemik eşitsizliklerle birlikte ele alıyor

● Katılımcı liderlik: Gençlerin öncülüğünde, tabandan gelen örgütlenme

● Görünürlük: 2018 Washington DC yürüyüşünden itibaren yüzlerce yerel etkinliğe ilham verdi

● Umut odaklı anlatı: Felaket senaryoları yerine çözüm odaklı söylem

Önemli Not: Kuruculardan Jamie Margolin'in Latin kökenli ve queer bir aktivist olması, hareketin kapsayıcılığına güçlü sembolik anlam katıyor.

Kaynak: https://thisiszerohour.org/campaigns/

Fridays for Future MAPA - Küresel Güney'in Sesi

"Sesimiz duyulmadıkça, çözüm eksik kalır"

Fridays for Future MAPA (Most Affected People and Areas), iklim krizinden en çok etkilenen bölgelerdeki gençlerin oluşturduğu bir kolektif. Bu hareket, sel, kuraklık, gıda güvensizliği ve iklim göçüyle mücadele eden toplulukları yalnızca mağdur değil, değişimin öznesi olarak konumlandırıyor.

Başarı Faktörleri:

● Eşitsizlikleri görünür kılma: İklim krizinin coğrafi ve sınıfsal boyutlarını ortaya koyuyor

● Temsil dönüşümü: Yerel aktivistler kampanyaların hedefi değil, üreticisi ve lideri

● Uluslararası dayanışma: Küresel Kuzey ile ilişkide 'sözcülük' yerine 'eşit temsil' yaklaşımı

● Otantik anlatı: Aktivistler kendi hikayelerini, kendi kelimeleriyle anlatıyor

Önemli Not: Vanessa Nakate (Uganda), Mitzi Tan (Filipinler), Disha Ravi (Hindistan) gibi aktivistlerle birlikte iklim hareketindeki temsil tartışmalarını küresel gündeme taşıdı.

Kaynak: https://www.instagram.com/fridaysforfuturemapa/

Tartışmalı Kampanyalar ve Dersler

10:10 - "No Pressure" (İngiltere) - Şok Taktik Sorgulaması

"Ya katılırsın, ya patlarsın - Bu yaklaşım etkili miydi?"

2010'da İngiltere merkezli iklim hareketi 10:10, karbon emisyonlarını azaltmaya teşvik etmek için "No Pressure" adlı video yayınladı. Videoda, iklim eylemine katılmayı reddeden insanların - çocuklar dahil - patlatıldığı şiddet içerikli kara mizah sahneleri yer alıyordu.

Etkisizlik Faktörleri:

● Geri tepen şok taktik: Korku, empatiyi engelledi

● Etik tartışmalar: Şiddet içerikli mizah geniş tepki aldı

● Mesaj belirsizliği: Asıl amaç şiddetin gölgesinde kaldı

● Hedef kitle uyumsuzluğu: Hedef kitleyle empati kurulamaması

Sonuç: Kampanya birkaç gün içinde yayından kaldırıldı, 10:10 kamuoyundan özür diledi.

Shell – “Make the Future” Kampanyası

Tanıtım: Shell’in “Make the Future” adlı kampanyası, 2017 yılında küresel ölçekte başlatıldı. Kampanya, yenilikçi enerji çözümlerine yapılan yatırımları vurgularken; müzik, gençlik ve teknoloji temalarını bir araya getirerek sürdürülebilirliğe pozitif bir bakış sunmayı hedefliyordu.

🔍 İletişimsel Tartışma Noktaları:

● Algı ve Güven Meselesi: Bazı sivil toplum kuruluşları ve iklim adaleti savunucuları, bu kampanyayı “yeşil yıkama” (greenwashing) olarak değerlendirdi. Şirketin fosil yakıt faaliyetleriyle çelişen bir gelecek vizyonu sunduğu eleştirisi yöneltildi.

● Gerçeklikten Kopukluk: Kampanyada kullanılan renkli ve umut dolu imajlar, bazı izleyicilerce iklim krizinin sistemsel ve tarihsel yönlerini arka plana ittiği gerekçesiyle sorgulandı. Özellikle etkilenen toplulukların sesine yer verilmemesi dikkat çekti.

● Bireysel Çözümler Vurgusu: Teknolojik yenilikler ön plana çıkarılırken, toplumsal dönüşüm ve politik sorumluluklar sınırlı yer buldu. Bu durum, iklim iletişiminde sorumluluğun bireye kaydırılması tartışmalarını da gündeme getirdi.

📉 Sonuç:

“Make the Future” kampanyası yüksek görünürlüğüne rağmen, bazı topluluklarca iklim adaleti çerçevesinden bakıldığında çelişkili ve yetersiz bulunmuştur. Kampanya, iklim iletişiminde güven inşa etmek ile marka imajını yönetmek arasındaki sınırın ne kadar hassas olduğunu gösteren önemli örneklerden biridir.

📊 İklim İletişiminde Sık Düşülen Tuzaklar

🔥 Felaket Merkezli Anlatı

Sürekli kriz ve yıkım dili, insanlarda kaygı artışına ve eylemsizlik hissine yol açabilir.

💣 Şok ve Travma Taktikleri

Aşırı dramatik veya şiddet içeren içerikler, empatiyi artırmak yerine duyarsızlaşmaya neden olabilir.

🌫️ Soyut ve Uzak Anlatılar

Kavramsal söylemler, bireylerin kendi yaşamlarıyla bağ kurmasını zorlaştırabilir. Yerel ve somut örnekler eksik kalır.

⚖️ Tek Katmanlı Yaklaşım

Sosyal, ekonomik ve coğrafi eşitsizliklerin göz ardı edilmesi, adalet temelli çözümleri geri plana iter.

🎯 Etkili İklim Kampanyalarının 5 Temel Kriteri

1. Duygusal Bağ ❤️

Umut, topluluk hissi ve kişisel hikayeler üzerinden bağ kurma

2. Kapsayıcı Temsil 🧑🤝🧑

Katılımcıları yalnızca hedef değil, sürecin aktif öznesi olarak konumlandırma

3. Tutarlılık 🔄

Söz ve eylem arasında güven veren uyum

4. Yerel Bağlam 🌱

Kültürel değerlere ve yerel koşullara duyarlı yaklaşım

5. Katılımcı Model 🙋

Sadece izleyici değil, değişimin aktif bir parçası olma imkanı

💡 Sonuç ve Öneriler

İklim kampanyaları yalnızca bilgi aktarım aracı değil, aynı zamanda kültür üretimi ve toplumsal dönüşüm aracıdır. Gerçek etki; saygılı, kapsayıcı, umut verici ve şeffaf bir iletişimle mümkündür.

Başarılı kampanyalar şunları yapar:

● Korku yerine umut yaratır

● Eşitsizlikleri göz ardı etmez

● Katılımcıları pasif tüketici değil, aktif özne olarak görür

● Yerel bağlamı ve kültürel değerleri dikkate alır

● Sürdürülebilir eylem için motivasyon sağlar

Soru: Siz olsanız nasıl bir iklim kampanyası tasarlardınız? Hangi yaklaşımların daha etkili olacağını düşünüyorsunuz?

#İklimİletişimi #İklimKrizi #Sürdürülebilirlik #İklimAdaleti

#KampanyaStratejisi #SosyalDeğişim #İletişimStratejileri

#Storytelling #ClimateJustice #ClimateCommunication

#CoClimate #İklimlerGüzeldir

İklimler Güzeldir Olarak Neler Yapıyoruz?

İklim değişikliği ile mücadelede pozitif, katılımcı, kapsayıcı içeriklere ulaşmak ve kaygılar yerine çözümün bir parçası olmak isterseniz, internet sitemizdeki ve sosyal medya hesaplarımızdaki yayınlarımıza bakmanızı isteriz. Ayrıca spotify platformundan yayınladığımız podcastlerimiz de sizleri bekliyor!

İklim krizine karşı insanlığın ihtiyacı olan şey daha fazla umut mu, yoksa eylem mi? Belki de asıl çözüm, umut ile eylemi dengeleyebilmekte yatıyor. Ama nasıl? Düşüncelerini bizimle paylaş ve "İklimler Güzeldir" topluluğunun bir parçası ol!

Bize Katıl:

- Instagram: @iklimlerguzeldir

- Linkedin: @iklimlerguzeldir

- Spotify: @iklimlerguzeldir

- Substack: @iklimlerguzeldir

Bu bülten, iklim değişikliğinden endişe duyan ve ne yapabileceğini düşünen herkes için hazırlanmıştır. Birlikte düşünmek ve harekete geçmek için bir davet niteliğindedir. #İklimbülteni hazırlığında yapay zekâdan destek alınmıştır.

2025 yazı, küresel sıcaklık rekorlarını bir kez daha aşındırıyor. Hindistan’ın kimi bölgelerinde 48°C’yi aşan ekstrem sıcaklıklar gözlemlenirken, Yunanistan'da eğitim kurumları kapatıldı, ABD'nin güney eyaletlerinde sıcaklık haritaları kıpkırmızıya döndü. Avrupa'da birçok sağlık otoritesi alarm düzeyini yükseltti. Tüm bu gelişmeler, artık “istisnai” olarak nitelendirilemeyecek bir iklim gerçekliğine işaret ediyor: Bu, yeni normaldir.

Ancak, “iklim değişikliğine uyum” başlığı altında geliştirilen kamu politikalarının büyük bölümü hâlâ deniz seviyesi yükselmesi ve erozyon gibi risklerle sınırlı kalmakta. Peki ya sıcak dalgaları?

Sessiz ve Ölümcül: Aşırı Sıcakların Toplumsal Anatomisi

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, aşırı sıcaklar 2000–2020 döneminde Avrupa’da sel, fırtına ve diğer iklim kaynaklı afetlere kıyasla daha fazla can aldı.
Yalnızca 2022 yazında, Avrupa’da 61.672 kişi sıcak çarpmasına bağlı nedenlerle yaşamını yitirdi.

Bu krizin en savunmasız kurbanları arasında;

• Yaşlı bireyler
  

• Kronik hastalıklarla yaşayanlar
  

• Açık alanda çalışan emekçiler
  

• Göçmen topluluklar
  

• Düşük gelirli semtlerde yaşayanlar yer alıyor.
  

Dolayısıyla sıcaklar yalnızca bir “sağlık riski” değil; toplumsal eşitsizlikleri katmanlaştıran bir adalet meselesidir.

Emek Perspektifinden Sıcak Dalgaları: Görünmeyen Yük

İnşaat, tarım, lojistik ve kurye hizmetleri gibi sektörlerde çalışan milyonlar, bu krizle her gün doğrudan yüzleşiyor. Sendikalar ve işçi hakları savunucuları şu talepleri gündeme taşıyor:

• Aşırı sıcaklarda çalışmayı durdurma hakkı (örneğin 40°C üzeri zorunlu izin)
  

• Gölgelik alan ve soğuk suya erişim zorunluluğu
  

• Serin zaman dilimlerine göre yeniden düzenlenmiş mesai saatleri
  

• Sıcakla bağlantılı iş kazalarının yasal olarak tanınması ve raporlanması
  

🔹 Bu bağlamda İspanya, 2023 yılında çıkardığı düzenlemeyle öncü oldu: Tarım işçilerinin aşırı sıcaklarda çalışması sınırlandırıldı; işverenlere gölgelik ve içilebilir su temini zorunlu kılındı.
🔹 ABD’nin California eyaleti ise yıllardır açık alanda çalışanlar için detaylı “ısı güvenliği protokolleri” uyguluyor (Cal/OSHA).

İklim Adaleti Bağlamında Konut Hakkı

İklim krizine en az katkı sağlayan gruplar, sıcaklardan orantısız şekilde etkileniyor. Bu çelişki, konut hakkı ve enerji yoksulluğu konularını yeniden iklim adaleti çerçevesine taşıyor.

Öne çıkan bazı öneriler:

• Kamusal serinleme alanlarının oluşturulması
  

• Sosyal konutların ısıya dayanıklı hâle getirilmesi (yeşil çatı, doğal havalandırma, ekolojik yalıtım sistemleri)
  

• Enerji yoksulluğu yaşayan hanelere doğrudan iklim destekleri sağlanması
  

🔹 Fransa, 2024 yazında sıcak hava dalgalarına karşı harekete geçerek kamusal olarak erişilebilir “serin odalar” listesini yayınlayan ilk ülkelerden biri oldu.

Sağlık Sistemlerinin Sıcakla Mücadelesi: Pasif İzlemeyi Aşmak

Sıcak çarpması, kardiyovasküler krizler ve böbrek yetmezliği gibi sağlık sorunları sıcak dönemlerde dramatik biçimde artış gösteriyor.
Bu nedenle sağlık çalışanları, iklim uyum planlarının merkezine sıcak kaynaklı sağlık risklerini de yerleştirme çağrısında bulunuyor.

Özellikle yaşlı ve yalnız bireyler için önerilen bazı uygulamalar:

• SMS, otomatik arama ve ev ziyareti gibi aktif izleme sistemleri
  

• Yerel ölçekte ısı dalgalarına özel acil müdahale planları
  

🔹 İtalya’da, 33 büyük şehirde üç kademeli renkli alarm sistemiyle işleyen bir sıcak hava erken uyarı sistemi hâlihazırda uygulamada.

Şehir Planlamasında “Gölge Hakkı”

Kentsel alanlardaki yoğun yapılaşma, yeşil eksiklikleri ve asfaltlaşma, şehirleri “kentsel ısı adalarına” dönüştürüyor. İklim adaleti savunucuları ve şehir planlamacıları bu duruma müdahale edilmesi gerektiğini vurguluyor:

• Kapsamlı ağaçlandırma ve yeşil altyapı
  

• Gölgelikli yürüyüş yolları ve bekleme alanları
  

• Yansımalı yüzey malzemeleriyle kaplanmış yollar ve çatılar
  

• Kamusal serinleme noktaları, kent çeşmeleri, su oyun alanları
  

🔹 Paris Belediyesi, 2030 yılına dek her yurttaşın 10 dakikalık yürüme mesafesinde bir “serin alan”a erişimini garanti etmeyi taahhüt etti.

Bu Sıcaklar Politik — ve Dönüştürülebilir

Aşırı sıcaklar yalnızca meteorolojik değil; derin sosyoekonomik anlamlar taşıyan bir krizdir. Görünmez gibi duran bu tehdit karşısında, yurttaşların ve kolektiflerin sesi giderek yükseliyor. Çünkü:

Isı, ilk bakışta ayrım gözetmiyor gibi görünse de, etkileri sınıfsal çizgiler boyunca derinleşiyor.

📌 Bu nedenle, iklim uyumu yalnızca baraj inşa etmek, sel duvarları yükseltmek değil; yaşama hakkını, adil çalışma koşullarını ve sosyal eşitliği korumaya yönelik bütüncül bir müdahale olmalıdır.

Bugün değilse, ne zaman?

Kaynaklar:

https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/climate-change?utm_source=chatgpt.com

https://www.nature.com/articles/s41591-023-02419-z

https://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-1997-8669

https://www.paris.fr/pages/la-canicule-5469?utm_source=chatgpt.com

https://rischi.protezionecivile.gov.it/it/meteo-idro/allertamento/

https://cdn.paris.fr/paris/2024/05/13/planclimat_synthese_en_web-qG4w.pdf?utm_source=chatgpt.com

Anlatının Toplumsal Değişimdeki Gücü

Sinema, salt bir eğlence aracı olmaktan çok daha fazlasıdır. Toplumsal bilincin şekillenmesinde kritik bir rol oynar ve özellikle iklim krizi gibi karmaşık konuları anlaşılır kılma potansiyeline sahiptir. Bu bağlamda sinematografik anlatı, hem bireysel farkındalığı artıran hem de kolektif eylemi tetikleyen güçlü bir araç haline gelir.

İklim Krizi ve Görsel Anlatım

İklim değişikliği, soyut veriler ve uzun vadeli projeksiyonlarla dolu bir konudur. Bu karmaşık meseleyi sadece bilimsel raporlarla kavramak, çoğu insan için oldukça zordur. Sinema ise bu noktada devreye girerek iklim krizini insan hikâyelerine dönüştürür.

Etkili bir iklim filmi şunları başarır:

• Görünmeyen süreçleri görselleştirir ve somutlaştırır

• Uzak gelecek senaryolarını bugünkü yaşamlarla ilişkilendirir

• Bilimsel verileri duygusal deneyimlerle destekler

• Bireysel hikâyeleri evrensel mesajlarla buluşturur

Bu sayede izleyici, iklim krizini sadece zihinsel olarak değil, duygusal olarak da kavramaya başlar.

Çağdaş İklim Sinemasının Panoraması

Son yıllarda iklim temasını işleyen filmler, farklı yaklaşımlar geliştirmiştir. Bu çeşitlilik, konunun farklı boyutlarını ele alma imkânı sunar:

Belgesel Yaklaşımlar: İklim bilimini halka ulaştırmada öncü rol oynayan belgeseller, karmaşık verileri anlaşılır kılar. An Inconvenient Truth'tan Our Planet'e kadar uzanan bu gelenek, görsel hikâyeciliğin bilimsel gerçeklerle buluştuğu alandır.

Kurgu Film Stratejileri: Interstellar gibi bilimkurgu filmleri spekülatif anlatımla gelecek senaryolarını keşfederken, Don't Look Up gibi satirik yaklaşımlar toplumsal tepkisizliği eleştirir. First Reformed gibi daha içe dönük filmler ise iklim kaygısının varoluşsal boyutunu sorgular.

Hibrit Formlar: Günümüzde belgesel ve kurgu arasındaki sınırlar bulanıklaşırken, yeni anlatım biçimleri ortaya çıkar. Bu hibrit yaklaşımlar, hem bilgilendirici hem de sanatsal değer taşır.

Sinema Temelli Toplumsal Katılım

Sinematografik deneyimin toplumsal dönüşüm potansiyelini harekete geçirmenin çeşitli yolları bulunur:

Kültürel Aktiviteler: Film gösterimleri ve tartışma platformları, toplumsal diyaloğun başlama noktası olabilir. Bu etkinlikler, pasif tüketimden aktif katılıma geçişi sağlar.

Yaratıcı Üretim: Kendi hikâyelerini anlatmak isteyen bireyler için sinema, güçlü bir ifade aracıdır. Yerel çevre sorunlarından küresel iklim adaletsizliğine kadar geniş bir yelpazede hikâyeler üretilebilir.

Eğitim ve Farkındalık: Sinema, formal ve informal eğitim süreçlerinde önemli bir araç olarak kullanılabilir. Özellikle genç kuşaklar için görsel anlatım, karmaşık konuları kavramada etkilidir.

Sürdürülebilir Film Yapımcılığı

Sinema endüstrisinin kendi çevresel etkisini sorgulaması, anlatının tutarlılığı açısından önemlidir. Günümüzde yeşil prodüksiyon uygulamaları giderek yaygınlaşmaktadır:

Pratik Uygulamalar:

• Dijital teknolojilerle kağıt kullanımını azaltmak

• Yenilenebilir enerji kaynaklarından yararlanmak

• Atık yönetimi ve geri dönüşüm programları oluşturmak

• Karbon ayak izini hesaplamak ve telafi etmek

Bu yaklaşım, filmin mesajı ile üretim süreci arasında bütünlük yaratır ve endüstriye rehberlik eder. Bakınız: Ekofilm Sürdürülebilir Film Platformu ve Gelecek 2121:

Kolektif Bilinç ve Toplumsal Değişim

Sinema deneyimi, bireysel bir eylem gibi görünse de aslında toplumsal bir olgudur. İklim krizi gibi küresel sorunlar karşısında bu kolektif boyut daha da önem kazanır:

Paylaşılan sinema deneyimleri, toplumsal dayanışmayı güçlendirir. Farklı perspektiflerin bir araya gelmesi, yaratıcı çözümlerin doğmasını sağlar. Film sonrası tartışmalar, bireysel kaygıları toplumsal harekete dönüştürme potansiyeli taşır.

Önerilen Eserler ve Yaklaşımlar

Başlangıç Düzeyi:

• I Am Greta - Gençlerin değişim gücü

• 2040 - Umut verici gelecek vizyonları

• Kiss the Ground - Çözüm odaklı yaklaşımlar

Derinlemesine Analiz:

• Anthropocene Trilogy - Çağımızın jeolojik analizi

• The Territory - Yerli perspektifler

• Manufactured Landscapes - Endüstriyel dönüşümün görsel arkeolojisi

Eleştirel Perspektif:

• Don't Look Up - Toplumsal tepkisizliğin satirik eleştirisi

• First Reformed - Varoluşsal boyut

• The Age of Stupid - Gelecekten geçmişe bakış

Bireysel Anlatıcılık ve Demokratik Potansiyel

Walter Benjamin'in öngördüğü gibi, teknolojik gelişmeler sanatsal üretimi demokratikleştirir. Günümüzde herkes kendi iklim hikâyesini anlatabilir. Bu durum, hem çeşitlilik hem de katılım açısından önemli fırsatlar sunar.

Kişisel deneyimler, yerel çevre sorunları, gelecek tasavvurları gibi konular, bireysel anlatıcılığın zengin malzemelerini oluşturur. Teknolojik imkânlar bu hikayelerin geniş kitlelere ulaşmasını mümkün kılar.

Sonuç: Anlatının Dönüştürücü Potansiyeli

İklim krizi karşısında sinema, sadece sorunu göstermekle kalmaz, aynı zamanda çözümleri hayal etme ve bunları paylaşma imkânı da sunar. Bu bağlamda sinematografik anlatı, hem bireysel bilincin dönüşümünde hem de kolektif eylemin örgütlenmesinde kritik rol oynar.

Artık soru şu: Bu dönüştürücü potansiyeli nasıl daha etkili kullanabiliriz? Cevap, sinema ile toplumsal değişim arasındaki köprüleri güçlendirmekte yatıyor.

Her yayınımızı, bir okuru olduğunu bilerek ve o okuru bir #paydaş olarak görerek üretiyoruz.
Bugün o dünyalardan birine, 1000. takipçimiz olan gazeteci ve foto muhabiri Mert Hamarat’a konuk oluyoruz.
Hem fotoğrafla hem de kelimelerle iklimi anlatan Mert'e birkaç soru yönelttik.

1. Hikâyene dönsek...

#Gazetecilik ve #fotoğrafçılık alanında yürüdüğün yolda, bize kısaca seni sen yapan duraklardan bahseder misin?

-Farklı mecralarda haber çeşitliliğini koruyarak, haber fotoğrafçılığı ve röportajlar ile mesleğimi sürdürüyorum. Mesleki olarak yolun çok başındayım. Yeni öğrenim ve deneyim alanlarının olduğunu bilmek beni heyecanlandırıyor. Deneyimli gazetecilerin #haber dosyalarını takip ederek mesleki pratiklerini öğrenmeye çalışıyorum.

2. Objektifin doğaya döndüğünde...
Bir fotoğrafçı olarak doğa, #iklim veya çevre temalı bir kare çekerken neler hissediyorsun? Bu konular senin için kişisel olarak ne ifade ediyor?

-Doğada #fotoğraf çekerken, #doğa bizlere çok fazla enstrüman sunuyor biz de bunun değerini #objektifimizle göstermeye çalışıyoruz. Ancak çekinceli olduğum bir konudan da bahsetmek istiyorum. Doğada keşfedilen yeni yerler ile ilgili, sosyal medyada çok hızlı reaksiyon alınıyor. Ve o bölgenin aşırı insan popülâsyonuyla karşı karşıya kalmasına neden oluyor. Akabinde turizme açılması gündeme geliyor. Örneğin, #Salda Gölü ve #Ayder Yaylası’nda yaşananlar gibi... Bundan dolayı bölge ismi vermekten bazen çekiniyorum.


3. İklim krizine bireysel yaklaşımın nasıl?
Günlük yaşamında iklim değişikliğiyle ilgili farkındalığını artırmak veya etki yaratmak için neler yapıyorsun?

-İklim krizini sosyal alanda takip etmeye çalışıyorum. Özellikle bu alanda çalışan #sivil toplum kuruluşlarının ve iklim #aktivistlerini takip ediyor ve bununla alakalı haber yapmaya çalışıyorum. Ayrıca bireysel olarak da seçimlerimde karbon salımını göz önünde bulunduruyorum.

4. “İklimler Güzeldir” sana ne söyledi?
Hesabımızı takip etmeye seni ne teşvik etti? Seni burada etkileyen ya da bağlantı kurduğun bir içerik, konu ya da yaklaşım oldu mu?

- “İklimler Güzeldir” ‘in çevre konularındaki konuşulmayan alanlarda hazırladığı #yayınlar ve yayın dili ilgimi çektiği için takip ettim. İçeriklerini birçok kişiye çevre konusunda #ilham olduğunu düşünerek izliyorum. Ayrıca 1000. takipçi olmaktan mutluluk duydum😊.
Instagram hesabı: https://lnkd.in/eSjNhz7a

Bu röportaj serisi, #topluluğumuzun parçalarını #görünür kılmak ve birbirimize ilham olmak için.

Sıradaki takipçimiz siz olabilir misiniz?

#İklimlerGüzeldir #İklimRöportajları #Sürdürülebilirlik #İklimİletişimi #FotoğrafVeİklim #MertHamarat #Toplulukİçeriği #YeşilDüşünce #İklimGazeteciliği #ÇevreHaberleri #EcoVoices #ClimateVoices